Archive for mei, 2009

CAO in crisistijd!

30 mei 2009

Onder deze titel organiseerde de Nederlandse Vereniging voor Arbeidsverhoudingen vrijdag een discussie tussen FNV Bondgenoten en werkgeversvereniging AWVN. Voor FNV Bondgenoten legde Anja Jongbloed uit waarom vakbonden nog steeds 3,5% loonsverhoging eisen; werkgevers moeten volgens haar eerst met werkgelegenheidsvoorstellen over de brug komen, dan kan de looneis worden aangepast. Maurice Rojer reageerde namens de AWVN dat de 3,5%-eis van de vakbonden het werkgeversstandpunt uitlokt dat er helemaal geen loonstijging nodig is. Waarop Jongbloed liet weten dat iedere dag dat werkgevers pleiten voor verlaging van looneisen die juist omhoog zullen gaan!

Beiden probeerden vervolgens ieder voor zich aan te tonen dat de crisistijd voor CAO’s ook positieve gevolgen heeft. Jongbloed wees op de afspraken over beperking van topinkomens en de vele EVC- en scholingsafspraken. Rojer wees op de instroom van kansarme groepen en op veel maatwerkafspraken en keuzemogelijkheden, zoals financiële en vrije tijdsbudgetten.

Toch konden beiden niet het gevoel wegnemen dat het om wezenlijker zaken zou moeten gaan. Dagvoorzitter Paul de Beer wees bijvoorbeeld op het probleem van de lage inflatie. Daardoor is een reële verlaging van de lonen, die bijdroeg aan de oplossing van voorgaande crises, vrijwel onmogelijk. Ook deelnemers uit de zaal vroegen naar meer diepgang. Zoals naar de gevolgen van de door de vakbeweging nagestreefde verhoging van de laagste lonen tot 130% WML. Dreigt dat zich niet te vertalen in een kostenstijging die de Nederlandse concurrentiekracht kan aantasten en daardoor het economisch herstel zal bemoeilijken?

De reacties van de inleiders op deze en andere problemen overtuigden niet van een gezamenlijke visie op het thema CAO in crisistijd!

Advertenties

CAO 2.0 komt eraan!

23 mei 2009

Terwijl de Feyenoord-selectie zich op het aangrenzende trainingsveld voorbereidde op de desastreus verlopen play-off replay tegen NAC Breda vond afgelopen dinsdag in de perszaal van stadion De Kuip de presentatie van HS-ARBEIDSVOORWAARDEN BV plaats over de CAO 2.0. Tijdens een zeer geslaagde gebruikersdag van Pointlogic, aanbieder van F3, programmatuur waarmee bedrijven hun CAO en personeelkosten kunnen berekenen en beheren. Onder de aanwezigen bevonden zich vertegenwoordigers van AWVN, brancheorganisaties uit bedrijfsleven en zorgsector en bedrijven uit ondermeer de energie- en telecommunicatiesectoren.

De presentatie van CAO 2.0 staat niet op zichzelf. Op LinkedIn van HS-ARBEIDSVOORWAARDEN BV (http://www.linkedin.com hs-arbeidsvoorwaarden bv) vindt u de samenvatting ervan in de vorm van een artikel en een slide-presentatie. Ook kunt u meedoen aan een poll over CAO 2.0! Binnenkort verschijnt een uitgebreider artikel in het blad Zeggenschap over Arbeidsverhoudingen. Een korte presentatie-film op YouTube is in voorbereiding. Tenslotte vinden er op Twitter van tijd tot tijd contacten plaats over CAO 2.0, ondermeer met vakbonden en vakbondsbestuurders. In een poll op Twitter sprak 71% van de deelnemers zich uit voor de komst van CAO 2.0!

Veel deelnemende organisaties en bedrijven bleken zeer geïnteresseerd en sommigen – zoals Vodafone – bleken al stappen in de richting van de CAO 2.0 te hebben gezet. CAO 2.0 is in! CAO 2.0 sluit aan op de werknemers 2.0, zoals beschreven in het boekje ‘Werknemer 2 punt 0’ van het Nederlands Instituut voor Sociale Innovatie, een initiatief van AWVN, FNV Bondgenoten, CNV Bedrijvenbond en enkele universiteiten. Het boekje is gratis te bestellen op http://www.ncsi.nl.

CAO 2.0: CAO voor de toekomst!

18 mei 2009

Werknemer 2.0.: boeien, niet binden.

Het Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie (www.ncsi.nl) heeft een boekje uitgegeven over de werknemer 2.0, ook wel generatie-Einstein of screenagers genoemd. Het boekje beschrijft welke arbeidsvoorwaarden de werknemer 2.0 boeien. Boeien, want de werknemer 2.0 laat zich niet binden. De werknemer 2.0 is een sociaal netwerker, die werkzekerheid boven baanzekerheid verkiest. Dat vraagt om andere arbeidsvoorwaarden en ook om andere cao’s. 

Tijdens een opdracht van partijen bij de CAO Horeca bezocht ik een kennistafel van leerling-werknemers. Een leerling-gastheer vertelde dat hij van leerbedrijf veranderd was. De reden? Het ‘oude’ leerbedrijf liet leerlingen toe van een ROC dat naar de mening van de leerling-gastheer ‘onder de maat’ presteerde. Met het ‘nieuwe’ leerbedrijf had hij de afspraak gemaakt dat alleen leerlingen van een ander ROC zouden worden toegelaten…

Dàt is de werknemer 2.0 in spé. Zelfverzekerd, mondig en trots op zijn vak. Deze generatie werknemers verwacht meer van arbeidsvoorwaarden dan een goed loon, vergoedingen en toeslagen. Scholing en opleiding, ontplooiingsmogelijkheden en zeggenschap over werk- en rusttijden zijn zeker zo belangrijk. En nodig om het werk met quality-time – en dat gaat verder dan privéverplichtingen – te combineren.

Voorschrijven en regelen.

De werknemer 2.0 vraagt om de cao 2.0. De cao 2.0 verschilt wezenlijk van de traditionele cao, die we gemakshalve 1.0 noemen. De cao 1.0 kenmerkt zich door uniforme en generieke regelingen, die als regel voor alle werknemers gelden. Het karakter van de regelingen is veelal voorschrijvend en regelend. De cao 1.0 beoogt werknemers én werkgevers vooral veel houvast en zekerheden te geven en lijkt in de eerste plaats geschreven voor werkgevers en werknemers die niet doen wat van een ‘goed werkgever’ en een ‘goed werknemer’ verwacht mag worden.

De cao 2.0 verschilt ook van de cao 1.1, de cao van de jaren ’90. De cao 1.1 was al een poging om los te komen van de traditionele cao. De cafetaria-cao en cao à la carte introduceerden meer vrijheden voor afwijkende regelingen en keuzes. Vrijwel iedere cao heeft er wel iets van meegekregen. Soms mag de onderneming van de cao afwijkende afspraken maken met de vakbonden of de eigen ondernemingsraad. Soms kunnen individuele werknemers arbeidsvoorwaarden ruilen voor andere arbeidsvoorwaarden of kunnen keuzes worden gemaakt uit een aanbod van verschillende regelingen. Ook cao’s met een A- en B-deel, dat in overleg met vakbonden of ondernemingsraad kan worden aangepast, behoren hiertoe. Ze worden vandaag de dag nog afgesloten, zoals recent in de kinderopvang.

Ruimte geven en stimuleren.

De cao 2.0 verschilt van beide voorgaande cao’s doordat de cao 2.0 ruimte geeft om de individuele arbeidsovereenkomst (of overeenkomst van opdracht, waarop cao-afspraken ook betrekking kunnen hebben) vorm te geven en in te vullen op de wijze die de individuele werknemer verkiest. En stimuleert om van die ruimte daadwerkelijk gebruik te maken. Ruimtegevend tegenover voorschrijvend. Stimulerend tegenover regelend. Naar twee kanten: die van de werknemer en die van de werkgever. De werkgever mag van de werknemer van de toekomst niet meer verwachten dat het privéleven om het werk heen wordt georganiseerd. Bedrijven als KLM en NS zijn al druk bezig om roostertechnieken te vinden waarmee het werk om het privéleven van werknemers heen georganiseerd kan worden. Natuurlijk staat daar tegenover dat de werknemer die op voor hem prettige tijden vrij wil zijn, ook zal moeten werken op onprettige tijden waarop de werkgever de inzet van personeel nodig acht.

De cao 2.0 kenmerkt zich ook door maatwerk en creativiteit. Daarom is het eigenlijk onmogelijk om één concrete uitwerking van de cao 2.0 te geven. Als de voortekenen niet bedriegen zal de cao 2.0 budgetten in geld en vrije tijd omvatten die door de werknemer zelf beheerd worden. Loon en afzonderlijke toeslagen en vergoedingen zullen in toenemende mate plaatsmaken voor budgetten, die door de werknemer zelf worden beheerd, besteed of voor de toekomst gespaard. Hetzelfde geldt voor vrije tijdaanspraken. De verschillende verlofsoorten – vakantieverlof, adv, feestdagen, buitengewoon verlof, leeftijdsverlof, seniorenverlof, ouderschapsverlof, calamiteitenverlof, zorgverlof – zullen, met in achtneming van wettelijke grenzen, meer en meer opgaan in vrij besteedbare vrije tijdbudgetten. Op het terrein van werk- en rusttijden en de zeggenschap daarover zal zelfroostering snel terrein winnen. Op basis van recent onderzoek in de uitzendbranche, overheid, beveiliging, logistiek en gezondheid verwachten deskundigen dat binnen drie jaar de helft van de werknemers de eigen werkroosters maakt!

ICT-toepassingen.

De ontwikkeling van de cao 2.0 kan snel gaan. De komst van de werknemer 2.0 op de arbeidsmarkt zal dat bevorderen. Sommige deskundigen voorspellen dat het aantal zzp’ers op de Nederlandse arbeidsmarkt de komende jaren met tientallen procenten zal groeien. Als dat gebeurt zal vrijwel ieder bedrijf met vormen van zzp’er-schap te maken krijgen. Dat dwingt tot aanpassing van cao’s om een tweedeling tussen werknemers en zzp’ers te voorkomen. Een belangrijke randvoorwaarde daarvoor is de beschikbaarheid van internet-applicaties, die het werknemers mogelijk maken om financiële en vrije tijdbudgetten gemakkelijk en betrouwbaar van huis uit te kunnen beheren. Ook zelfroostering vereist de beschikbaarheid van geavanceerde ICT-toepassingen.

Het volledige artikel wordt in juni gepubliceerd in Zeggenschap over Arbeidsverhoudingen.

100 jarig CNV modern op Twitter!

15 mei 2009

Vakcentrale CNV viert het 100 jarig bestaan! 15 mei was het precies honderd jaar geleden dat het CNV werd opgericht. Mijn oud-collega Piet Hazenbosch promoveerde vrijdag op een proefschrift over 100 jaar CNV. Hazenbosch merkt op dat het CNV feitelijk pas 96 jaar bestaat. Dat komt omdat de christelijke vakcentrale in de oorlogsjaren weigerde onder Duits bewind te opereren. Het CNV hief zichzelf in 1941 op. Vier jaar later, in 1945 volgde de heroprichting.

Hazenbosch doet enkele opvallende uitspraken. “Zelfs als niemand meer in God gelooft, blijft de christelijke cultuur – en daarmee het bestaansrecht van het CNV – overeind.” Hazenbosch meent dat het CNV groter had kunnen zijn dan de FNV. “Hadden de rooms-katholieke bisschoppen eerder toegestaan dat katholieken lid werden van een interconfessionele vakbond, dan was het CNV nu groter geweest dan de FNV”, aldus promovendus Hazenbosch.

Dat het CNV met zijn tijd meegaat blijkt uit de nadrukkelijke aanwezigheid op Twitter. Als eerste vakorganisatie! Inmiddels hebben veel vakbonden en vakbondsbestuurders van CNV en FNV de weg naar dit moderne medium gevonden en worden op Twitter interessante discussies gevoerd over sociale aangelegenheden. Deze week startte ik een poll naar nut en noodzaak van de CAO 2.0. Voorstanders zijn vooralsnog in de meerderheid! In juni publiceer ik in Zeggenschap over Arbeidsverhoudingen een uitgebreid artikel over de CAO 2.0.

Afspraak is afspraak!

8 mei 2009

Pacta sunt servanda, ofwel afspraken moeten gerespecteerd worden, is een algemeen erkend rechtsbeginsel. Partijen bij de CAO Grafimedia zullen daar gemengde gevoelens over hebben. Deze week strandde overleg over aanpassing van eerder gemaakte CAO-afspraken op dit rechtsprincipe. Vakbonden hielden vast aan de eerder gemaakte CAO-afspraken.

De CAO Grafimedia is tot stand gekomen voordat de ernst van de economische crisis duidelijk werd. De afgesproken loonsverhoging van 2,75% op 1 juli 2009 ligt de werkgevers nu zwaar op de maag en dreigt tot (extra) ontslagen te leiden. Vakbonden bleken bereid tot overleg, ondanks een negatief advies van FNV-voorzitter Agnes Jongerius. In dat overleg bleek het rechtsbeginsel ‘afspraak is afspraak’ echter sterker dan de sterk gewijzigde economische omstandigheden. De CAO Grafimedia blijft – vooralsnog – ongewijzigd van kracht.

Is het denkbaar dat CAO-partijen zowel het rechtsbeginsel dat gemaakte afspraken gerespecteerd moeten worden handhaven en toch in staat zijn die afspraken sámen te bezien in het licht van de sterk gewijzigde omstandigheden? Als de gevolgen van ongewijzigde uitvoering van gemaakte afspraken werkgevers én werknemers treffen en CAO-partijen sámen oplossingen vinden die recht doen aan het rechtsbeginsel van afspraak is afspraak moeten CAO-partijen in de Nederlandse verhoudingen toch in staat zijn deze Gordiaanse knoop te ontwarren.