Archive for januari, 2010

Loonstijging door productiviteitsstijging?

29 januari 2010

Hoewel deze week acties bij Akzo Nobel en DSM al kort na de start afgerond konden worden met een CAO-akkoord is de dreiging van (stakings)acties in relatief veel sectoren actueel. Ultimata bij gemeenten, provincies en waterschappen liepen deze week af. Ook in de schoonmaakbranche lieten de werkgevers, verenigd in de OSB, het ultimatum van de vakbonden verlopen. Onderhandelingen in het beroepsgoederenvervoer liepen deze week vast en bij de Rabo-bank lijkt het CAO-overleg evenmin resultaat op te gaan leveren.

In alle sectoren vormt de loonontwikkeling het grootste knelpunt. Vakbonden willen ten minste de koopkracht handhaven, in de schoonmaakbranche zelfs 3% loonsverhoging. Werkgevers vinden stijging van de loonkosten op dit moment onverantwoord. Bij de (lagere) overheden worden zeer ingrijpende bezuinigingen verwacht, de schoonmaakbranche ervaart druk van opdrachtgevers die vanwege de crisis kosten moeten besparen, in de transportsector heeft één op drie bedrijven in 2009 met verlies gedraaid en bij (retail)banken staat de werkgelegenheid onder druk.

Bij de waterschappen hebben vakbonden nu voorgesteld de impasse te doorbreken door niet de lonen te verhogen, maar de arbeidstijd te verlagen (van 37 naar 36 uur per week). Ogenschijnlijk lijkt dat lood om oud ijzer, maar als de waterschappen er in slagen het werk met een 36-urige werkweek uit te voeren stijgt de productiviteit met hetzelfde percentage als de loonstijging.

Productiviteitsstijging kan wellicht ook in andere branches een oplossing bieden. Als vakbonden bereid zijn om – al dan niet in ruil voor meer zeggenschap van werknemers over werktijden – mee te werken aan productiviteitsverbetering door een flexibeler inzet van werknemers mogelijk te maken, kan er financiële ruimte voor loonstijging ontstaan zonder dat deze doorwerkt in tarieven of overheidsfinanciën. Dat is geen gemakkelijke weg, maar dat zijn (stakings)acties ook niet.

Advertenties

Naar volwassen arbeidsverhoudingen?!

22 januari 2010

Vorige week schreef ik in CAOpinie© van de week dat zelfroosteren de trend in 2010 wordt. Dat riep veel positieve reacties op. Ook uit sectoren waar nog niet over zelfroosteren wordt gedacht of gesproken. Ik verklaar de belangstelling voor zelfroosteren uit de wens om meer zeggenschap te krijgen – én te geven – over werktijden. Te krijgen én te geven! Werknemers willen graag meer zeggenschap over hun werktijden om die beter af te kunnen stemmen op privé-verplichtingen. Dat is duidelijk. Maar ook veel werkgevers zien in dat zij niet langer in staat zijn om alle wensen van werknemers met betrekking tot gewenste werktijden en vrije tijd te managen. Zij zien in dat het veel beter is om werknemers daarvoor zélf verantwoordelijk te maken. Door tegelijkertijd wél de bedrijfstijden (openings- en sluitingstijden) en de noodzakelijke bezettingsgraad (kwantitatief én kwalitatief) vast te stellen kunnen werkgevers voorkomen dat te veel, te weinig of de verkeerde werknemers aanwezig zijn voor het beschikbare werk. De ‘last’ voor het honoreren van wensen van individuele werknemers om op bepaalde tijden wel of juist niet te werken is daar niet voor nodig. Die kan ook heel goed bij de werknemers zelf gelegd worden.

Deze manier van denken over verantwoordelijkheden voor het vaststellen van bedrijfstijden, personeelsbezetting en individuele werktijden past bij volwassen arbeidsverhoudingen. Werknemers krijgen zo meer verantwoordelijkheid. Voor hun individuele werktijden en inzet, maar ook voor hun arbeids- en arbeidsmarkt ‘fitheid’. Die zullen werknemers door middel van scholing, opleiding en een gezonde levensstijl op peil moeten houden. Uiteraard zullen werkgevers daarvoor de benodigde faciliteiten ter beschikking moeten stellen. Ook vormen van individuele en team-beloningen gebaseerd op functionerings- en beoordelingsgesprekken passen daarbij. Dat draagt bij aan volwassen arbeidsverhoudingen die passen bij de werknemer 2.0. De CAO kan daaraan een – bescheiden – bijdrage leveren door werkgevers én werknemers tot volwassen arbeidsverhoudingen te prikkelen en te stimuleren. Afspraken over zelfroosteren kunnen daarbij een belangrijke rol spelen.

Zelfroosteren, de trend in 2010!

14 januari 2010

Opvallend. In drie branches, waar ik op dit moment bij CAO-onderhandelingen betrokken ben, staat zelfroosteren op de agenda. Dat kan geen toeval zijn! Zou zelfroosteren in 2010 in Nederland gaan doorbreken? In ieder geval heeft het de steun van de grootste vakcentrale van het land. FNV-voorzitter Agnes Jongerius sprak er over tijdens haar Nieuwjaarstoespraak. Zelfroosteren zal volgens Jongerius leiden tot meer tevredenheid en toto hogere productiviteit. Daarmee sluit de FNV-voorzitter zich aan bij de uitgangspunten van sociale innovatie, zoals uitgedragen door het Nederlands Instituut voor Sociale Innovatie (www.ncsi.nl), dat zich ook voor zelfroosteren sterk maakt.

Het mooie van zelfroosteren is dat het twee lastige CAO-vraagstukken tegelijkertijd kan oplossen. Veel werknemers willen graag meer zeggenschap over hun werktijden, om zo het werk beter te kunnen combineren met privé. Werkgevers zijn daar beducht voor omdat ze vrezen dat er dan geen werknemers zullen zijn op momenten dat het werk zich aandient. Op hun beurt willen zij de werknemers flexibeler in kunnen zetten. Daar zijn werknemers weer beducht voor, omdat dat er toe zou kunnen leiden dat ze moeten werken op tijden die voor privé nodig zijn. Deze Gordiaanse knoop kan met behulp van zelfroosteren doorgehakt worden. Bij zelfroostering bepaalt de werkgever, al dan niet na overleg, op welke tijden er gewerkt moet worden en welke bezetting noodzakelijk is om het werk te kunnen uitvoeren. Werknemers bepalen echter zelf, binnen de mogelijkheden van het rooster, wie op welk moment werkt.

De invoering van zelfroosteren gaat niet vanzelf. Het stelt hoge eisen aan werknemers, aan het management en aan het beschikbare instrumentarium. Maar de ervaringen, buiten Nederland in onder meer Zweden en inmiddels ook in eigen land zijn zo positief dat de benodigde inspanningen en investeringen voor veel bedrijven verantwoord zullen zijn.

Een nieuw jaar, (g)een nieuw geluid?

7 januari 2010

Het nieuwe jaar 2010 leidt nog niet tot een echt nieuw geluid. Op de valreep van het nieuwe jaar verloor de Staat een kort geding van de nieuwe postbedrijven Sandd en SelektMail over de AMvB die de bedrijven verplicht werknemers een arbeidsovereenkomst aan te bieden in plaats van de gebruikelijke overeenkomst van opdracht. Al in 2007 waarschuwde ik in CAOpinie© tegen invloed van de overheid op de inhoud van CAO’s en arbeidsvoorwaarden; het betreffende CAOverzicht© maakte deel uit van de dagvaarding. De uitspraak van de rechter is geen nieuw geluid. Ook in de jaren ’80 werd de Nederlandse overheid veroordeeld – toen door de ILO – wegens inhoudelijke bemoeienis met CAO’s en arbeidsvoorwaarden, toen in ondermeer de zorgsectoren.

Het nieuwe jaar lijkt te beginnen met acties van ambtenaren bij provincies, gemeenten en de waterschappen. Bestuurders lijken de onvermijdelijke bezuinigingen al op voorhand in de CAO’s te willen verdisconteren. Vakbonden verzetten zich met traditionele actiemiddelen. Ook hier klinkt nog geen nieuw geluid. Door met loonmatiging op bezuinigingen te anticiperen worden échte keuzes (deels) vermeden. Door naar actiemiddelen te grijpen wordt de ernst van de problematiek ontkend. Ook dit roept het bekende beeld op van eerdere bezuinigingsoperaties bij de overheid.

Misschien klinkt er een nieuw geluid uit onverwachte hoek: de horeca. Hoewel partijen de inhoud van hun CAO-besprekingen angstvallig voor zich houden rept FNV Horeca op Twitter van een keuze voor een kwaliteits-CAO! Dat kan er op duiden dat de onvermijdelijke loonmatiging in de ernstig door de crisis getroffen horeca gekoppeld wordt aan toekomstgerichte CAO-afspraken die de positie van de horeca op de toekomstige arbeidsmarkt versterkt. Naar verluid worden de CAO- afspraken maandag, als de Horecava begint, naar buiten gebracht. Dan zullen we weten of 2010 in de horeca met een nieuw geluid begint!

CAO is van sociale partners!

3 januari 2010

Vlak voor de jaarwisseling wonnen de nieuwe postbedrijven Sandd en SelectMail een kort geding tegen het ministerie van Economische Zaken. Eigenlijk van de Staat, want de inzet betrof de toepassing van een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). Wat is er aan de hand? Sandd en SelectMail, maar ook TNT- dochter Netwerk VSP, sluiten met postverspreiders een overeenkomst van opdracht af in plaats van een arbeidsovereenkomst. In de CAO voor de nieuwe postbedrijven is afgesproken dat postverspreiders geleidelijk een arbeidsovereenkomst aangeboden krijgen. De AMvB overtrof deze afspraak echter met veel verdergaande eisen. Daartegen maakten de postbedrijven – met succes – bezwaar.

CAOpinie© heeft vanaf 2007 veel aandacht besteed aan de regelgeving rond de nieuwe postbedrijven. De reden daarvoor was dat in deze sector overheidsingrijpen in de CAO dreigde. Nota bene met instemming van sociale partners! Vakbonden vroegen de overheid zelfs expliciet om in de arbeidsvoorwaarden van de nieuwe postbedrijven in te grijpen. En werkgeversorganisaties maakten geen bezwaar tegen de AMvB die daarvan het gevolg was. Daarmee steunden sociale partners de overheid om zich inhoudelijk te bemoeien met CAO en arbeidsvoorwaarden!

Dáártegen heeft CAOpinie© steeds krachtig gewaarschuwd. CAO en arbeidsvoorwaarden zijn het exclusieve domein van sociale partners: vakbonden en werkgevers(organisaties). De overheid moet zich daarmee inhoudelijk niet bemoeien. Toen de overheid dat in de jaren ’80 van de vorige eeuw wel deed met de CAO’s en arbeidsvoorwaarden in o.a. de zorg maakte de FNV tot aan de ILO – met succes – daartegen ernstig bezwaar. Dat was terecht! Nu kiest Bondgenoten FNV er echter voor om de overheid met een AMvB de CAO en arbeidsvoorwaarden van de nieuwe postbedrijven te laten regelen. Dat is onbegrijpelijk. Daarmee laat de FNV (en andere sociale partners die toekijken) de overheid toe tot de inhoud van CAO’s en arbeidsvoorwaarden. De gevolgen daarvan kunnen verstrekkend zijn!

Gelukkig heeft de rechter in het kort geding van de postbedrijven in zijn vonnis (dat ik nog niet heb kunnen lezen!) hieraan klaarblijkelijk een halt toe geroepen. Tegen de zin van de vakbeweging. Maar het is naar mijn mening een ongevraagde dienst waarvoor sociale partners deze rechter dankbaar moeten zijn!