Archive for maart, 2010

Markt en overheid: geen of/of, maar en/en!

26 maart 2010

De SER heeft 19 maart 2010 het SER-advies over marktwerking en overheid vastgesteld. Het advies is nadrukkelijk Overheid én Markt genoemd. De SER kiest voor een en/en benadering, niet voor een of/of-benadering. Dat is verstandig. Marktwerking is geen ideologie, maar mag ook geen taboe zijn. Het is een krachtig instrument om vraag en aanbod op efficiënte wijze bij elkaar te brengen zonder bureaucratische ballast en kosten.

Het SER-advies rekent af met discussies over ‘minder markt’ en ‘meer overheid’ en introduceert naast ‘marktfalen’ ook de term ‘overheidsfalen’. Beide ordeningsprincipes hebben sterke en zwakke kanten. Beide kunnen slagen, maar ook falen. Het gaat om de juiste afweging van publieke belangen die tot de meest effectieve combinatie moet leiden.

Het CAO-conflict in de schoonmaak biedt – onbedoeld – de eerste proef op de som. Deze week vroeg de meerderheid van de Tweede Kamer (CDA, PvdA, SP en GL) het kabinet zich te bemoeien met de arbeidsvoorwaarden in de schoonmaakbranche. Ik heb op deze plaats vaak gewaarschuwd tégen politieke en overheidsbemoeienis met arbeidsverhoudingen en arbeidsvoorwaarden. Die zijn het domein van sociale partners, zoals in internationale verdragen is verankerd!

Gelukkig hebben grote bedrijven als NS en Schiphol zich inmiddels bereid verklaard een code in acht te willen nemen die kwaliteit en sociaal verantwoorde arbeidsvoorwaarden in de schoonmaak bevorderen. Daarmee neemt de markt zélf verantwoordelijkheid om marktwerking te corrigeren. Dat is een veel betere oplossing dan marktwerking te vervangen door overheidsbemoeienis, die onvermijdelijk met nieuwe wet- en regelgeving gepaard gaat. Daar zit niemand op te wachten!

Advertenties

Nogmaals: marktwerking en arbeidsvoorwaarden

20 maart 2010

Ik pleitte vorige week in CAOpinie© voor kwaliteitsverhoging in plaats van loonkostenverlaging in sectoren waar prijzen en tarieven onder druk staan. Dat leidde tot enkele reacties waarbij werd gewezen op de noodzakelijke relatie tussen loon en productiviteit. Met name in publieke sectoren zou daarvoor nog (te) weinig aandacht bestaan.

Natuurlijk moet er een relatie zijn tussen productiviteit en beloning. Als loonwaarde niet (meer) terugverdiend kan worden moeten lonen in feite worden gesubsidieerd. Daarmee wordt het paard achter de wagen gespannen. Verhoging van productiviteit kan, evenals vergroting van de klantwaarde van een dienst of product, eveneens de neerwaartse spiraal van dalende prijzen, tarieven en lonen doorbreken. Niet voor niets stelt het Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie (www.ncsi.nl) verhoging van productiviteit náást meer plezier in het werk centraal!

Die lijn zal ook doorgetrokken moeten worden naar de publieke sector. In het perspectief van komende bezuinigingen moeten loonstijgingen onvoorwaardelijk met productiviteitsverbetering gepaard gaan. Het afgewezen voorstel van de waterschappen om de loonsverhoging mogelijk te maken door hetzelfde werk met minder mensen te verrichten verdient navolging. Anders moet gevreesd worden voor een Iers scenario waar plannen bestaan om de lonen in de publieke sector met circa 10% te verlagen om de publieke dienstverlening betaalbaar te houden.

Marktwerking en arbeidsvoorwaarden.

12 maart 2010

Eén van de bestaansredenen van de CAO is de wens om concurrentie met arbeidsvoorwaarden te voorkomen. Dat zou er immers toe kunnen leiden dat die in een neerwaardse spiraal raken en dat wordt door vakbonden én werkgevers onwenselijk gevonden. Door in een bedrijfstak-CAO de arbeidsvoorwaarden te regelen zou concurrentie dáárop voorkomen worden. Die vlieger lijkt steeds minder op te gaan. In branches met veel prijsconcurrentie en hoge arbeidskosten blijken de arbeidskosten vaak de enige mogelijkheid om kosten te verlagen en de concurrentie het hoofd te kunnen bieden. Voorbeelden zijn de supermarktem, schoonmaak, particuliere beveiliging en kappers. Doordat de beloning in de CAO vastligt wordt op arbeidsvoorwaarden bezuinigd door oudere en duurdere werknemer te vervangen door jonge goedkopere arbeidskrachten, door flexkrachten of zzp’ers in te zetten of door de werkdruk zodanig op te voeren dat met minder mensen meer werk verricht kan worden.

Gelukkig bieden Europese afspraken geen mogelijkheden om de marktwerking uit te schakelen. Daarmee zouden we het paard achter de wagen spannen. Tegelijkertijd roept dat de vraag op hoe de negatieve spiraal van bezuniging op arbeidskosten dan wél doorbroken kan worden. Die kan immers op den duur tot ernstige gevolgen voor de kwaliteit van de productie en dienstverlening leiden. De actuele veiligheidsproblemen van Toyota’s worden volgens sommige insiders veroorzaakt door jarenlange besparingen op arbeidskosten als gevolg van de moordende concurrentie!

De beste en mogelijk enige oplossing is de keuze voor hoogwaardige kwaliteit. Als aanbieders en afnemers daarover afspraken maken én bereid zijn daaruit voortvloeiende prijzen te accepteren kan (weer) op kwaliteit geconcurreerd worden. Er kan dan ook (weer) in vakmanschap van werknemers geïnvesteerd in plaats van bezuinigd worden. Dat is geen gemakkelijke opgave, maar wel een uitdaging die de positie van Nederland als kennis- en kwaliteitsland zal versterken.

Politiek en CAO moeten gescheiden blijven.

6 maart 2010

Recht op vrije CAO-onderhandelingen is verankerd in internationale verdragen. Die bepalen dat de politiek zich daar niet in mag mengen. CAO en arbeidsvoorwaarden is het souvereine domein van sociale partners. De politiek kan wetten aannemen, maar dient terughoudend te zijn met wetten die ingrijpen in de vrijheid van sociale partners om CAO’s af te sluiten. Zo werd wetgeving die CAO-afspraken in de zorg kon beperken in de jaren ’80 van de vorige eeuw door de ILO in strijd bevonden met internationale verdragen. De wet werd ingetrokken!

Helaas lijkt de politiek het belang van deze ‘scheiding van machten’ niet altijd even serieus te nemen. Een paar voorbeelden. De politiek stelt in de Postwet inhoudelijke eisen aan de CAO voor Nieuwe Postbedrijven. De SP voert acties voor een betere CAO voor postbestellers. Ex-minister Plasterk steunt openlijk CAO-acties van schoonmakers. Minister Donner spreekt zich negatief uit over CAO-afspraken bij TNT Post. Gemeente- en provinciebesturen nemen moties aan tegen de inzet van VNG en IPO in de onderhandelingen over de CAO’s voor gemeenten en provincies.

Soms zijn het echter de sociale partners zélf die om bemoeienis van de politiek met CAO’s vragen. Vakbonden steunen de politieke bemoeienis met de CAO voor Nieuwe Postbedrijven, ondanks dat die volgens de onafhankelijke rechter inbreuk maakt op de vrijheid van CAO-partijen! Maar ook stakingsacties, gericht tegen politieke besluiten als de verhoging van de AOW-leeftijd, dragen bij aan vermenging van politiek en CAO. Ook hier lijkt de rechter de scheidslijn aan te moeten geven.

Deze week diende bij het gerechtshof in Amsterdam het hoger beroep tegen het verbod in kort geding van acties tegen de AOW-plannen in het openbaar vervoer. Het is voor alle partijen te hopen dat de rechter de domeinen van politiek en sociale partners gescheiden weet te houden.