Archive for oktober, 2015

Vakbond is meer dan ledental

31 oktober 2015

Het aantal vakbondsleden is in 2015 voor het vijfde achtereenvolgende jaar afgenomen naar 1,7 miljoen leden, berichtte het Centraal Bureau voor de Statistiek deze week. Dit is het laagste aantal sinds 1991. De organisatiegraad (het aantal vakbondsleden tussen 25 en 65 jaar gedeeld door het aantal werknemers) is afgenomen van ruim 22% in 2010 naar een kleine 20% in 2015. Werkgevers en politici grijpen deze cijfers soms aan om de representativiteit en de CAO-onderhandelingspositie van vakbonden ter discussie te stellen. Dat is niet terecht en niet verstandig.

Ten eerste heeft Nederland altijd een relatief lage organisatiegraad gekend. Eind jaren zestig lag deze op ongeveer 37%, begin jaren negentig op 24% en nu dus rond de 20%. Dat geeft te denken, maar heeft werkgevers er nooit van weerhouden CAO’s af te sluiten en met vakbonden afspraken te maken over een waaier aan arbeidsvraagstukken. Dat heeft veel opgeleverd en het zou zonde zijn de potentiële opbrengst van het overleg met vakbonden alleen op grond van ledenaantallen over boord te gooien.

Ten tweede is het ter discussie stellen van de positie van vakbonden één ding, een andere vraag is wat daar voor in de plaats zou moeten komen. Dat raakt ook de discussie over de toekomst van de CAO. Want alleen werkgevers en vakbonden sluiten een CAO af. Wordt één van die partijen niet meer gezien als onderhandelingspartner, dan is er geen CAO. Vooralsnog lijkt het niet aan de orde dat werkgevers op grote schaal van de CAO af willen. Het is dan ook hoog tijd dat sociale partners samen vormen vinden die er voor zorgen dat bij CAO-onderhandelingen er geen twijfel bestaat over de representativiteit van één van beide partijen. Deze representativiteit zal minder op ledentallen moeten zijn gebaseerd maar veel meer op het in beeld brengen van alle belangen die een rol spelen bij CAO-onderhandelingen. Het advies Verbreding draagvlak CAO-afspraken van de Sociaal Economische Raad heeft daar in 2013 al enige voorstellen voor gedaan.

Wilco Brinkman, partner HS Arbeidsvoorwaarden

Advertenties

De slak en CAO-onderhandelingen

25 oktober 2015

Bij een bericht over de start van CAO-onderhandelingen troffen we deze week een foto aan van een slak met de volgende tekst: “Op 20 oktober is er voor het eerst onderhandeld over een nieuwe CAO. De onderhandelingen begonnen pas halverwege de dag. Werkgevers hadden nog tijd nodig om zich voor te bereiden. Veel is er niet gebeurd. FNV heeft haar voorstellenbrief aan de werkgevers overhandigd. Werkgevers hebben hun brief met voorstellen aan de vakbonden gegeven en het CNV had haar voorstellenbrief al lang geleden aan alle partijen gestuurd.” Einde bericht.

Het lijkt een persiflage, een spottende nabootsing van de werkelijkheid. Maar veel CAO-onderhandelingen beginnen nog steeds op deze manier! Dat geeft niet veel energie. Energie die juist hard nodig is om in deze tijd met elkaar goede CAO-afspraken te maken. De energie wordt na zo’n start vaak gebruikt om de eigen voorstellen te benadrukken en die van de ander te bestrijden. Dat is ook het vervolg van dit bericht: de eigen voorstellen worden nog eens herhaald en die van de andere kant van de tafel worden van overwegend negatief commentaar voorzien.

Bij sommige CAO’s hebben partijen de inzetbrieven afgeschaft. Zij starten CAO-onderhandelingen met een co-creatieve startbijeenkomst, waar soms ook andere werkgevers en werknemers dan de onderhandelaars bij worden betrokken. In die bijeenkomst wordt gezamenlijk de inhoudelijke agenda opgesteld voor de komende onderhandelingen en worden afspraken gemaakt over proces, communicatie en eventueel onafhankelijke procesondersteuning met bijvoorbeeld objectieve berekeningen van kosten en opbrengsten, voorstellen en resultaten. Zo’n start gééft energie! Misschien is zo’n start van CAO-onderhandelingen (nog) niet overal mogelijk. Maar iedereen zou het toch tenminste eens een keer kunnen proberen?

Henk Strating en Wilco Brinkman, partners HS Arbeidsvoorwaarden

Staken blijft nodig!?

16 oktober 2015

Staken blijft nodig! Dat lijkt de logische conclusie van de afgelopen week. De CAO Metaal&Techniek, de grootste in de marktsector, kwam tot stand. Het kabinet kwam na onafhankelijke verkenning met nieuwe voorstellen voor de CAO Politie. En in navolging daarvan ging (dezelfde) onafhankelijke verkenner ook op zoek naar oplossingen voor het conflict over de CAO Ambulancezorg. Wat deze drie totaal verschillende sectoren gemeen hebben is dat er maandenlang actie is gevoerd, tot stakingsacties toe. En die lijken in alle drie de sectoren (hoewel het eind van de acties bij de politie en de ambulancezorg nog geen feit is) uiteindelijk succes op te leveren.

Maar wat ook opvalt is dat er in geen van de drie sectoren grote verliezers zijn. De metaalwerkgevers lijken, net als de vakbonden, helemaal niet zo ontevreden met het bereikte principe-akkoord over de CAO. Het kabinet kwam snel en ogenschijnlijk zonder al te veel moeite met nieuwe voorstellen voor een 3-jarige CAO Politie. De wending in de ambulancezorg is nog te pril voor een beoordeling, maar werkgevers en één van de vakbonden (CNV Zorg en Welzijn) spreken hun vertrouwen in de verkenning uit.

Dat roept toch de vraag op: hadden deze resultaten niet in overleg gerealiseerd kunnen worden zónder voorafgaande stakingsacties? In steeds meer sectoren en bedrijven zoeken CAO-partijen naar nieuwe wegen voor het voeren van CAO-onderhandelingen. Meer gezamenlijk en minder tegenover elkaar is daarbij de rode draad. Co-creatie is vaak het instrument dat daarbij wordt ingezet. Jongerenorganisaties van FNV en CNV bepleiten deze manier van onderhandelen. En er worden aantoonbare resultaten mee geboekt. Daarom mag er, ondanks de successen van deze week, toch een vraagteken staan achter de kop: Staken blijft nodig!?

Henk Strating, oprichter HS Arbeidsvoorwaarden

ZZP’ers zijn net werknemers (en andersom)!

14 oktober 2015

De zzp’er stond ook deze week weer in de belangstelling. Aanleiding daarvoor was de reactie van het kabinet op een langverwacht ambtelijk onderzoek naar de zzp-er. In het kort komt de reactie er op neer dat VVD en PvdA té verschillend denken over zelfstandigen om tot één beleid te komen. De VVD ziet de zzp’er als een vrije ondernemer die je de ruimte moet geven in een vrije markt. De PvdA ziet vooral de kwetsbare éénpitters die aan de onderkant van die vrije markt proberen te overleven. Beide partijen hebben gelijk. Een belangrijke conclusie uit het onderzoek is namelijk dat er niet één zzp’er bestaat. De 800.000 zzp’ers in Nederland vormen een sterk gevarieerde groep naar leeftijd, opleidingsniveau, werk, inkomen en contractvorm. In dat opzicht lijken zzp’ers dus heel erg op werknemers. Ook dat is een ontzettend gevarieerde groep.

Het is deze diversiteit die een one size fits all- aanpak onwenselijk maakt. Dat geldt voor zzp’ers en werknemers. Politiek en sociale partners staan voor de uitdaging om de verscheidenheid een plek te geven in instituties als wetgeving en cao’s. Niet vanuit politieke of ideologische stellingnames maar vanuit de gedachte dat diversiteit zo veel mogelijkheden biedt voor werkenden (zzp’er of werknemer) om zich te ontwikkelen en hun leven zo in te richten als zij willen. Daarvoor zal een nieuwe balans tussen zekerheid, bescherming en vrijheid moeten worden gevonden. Het zzp-onderzoek doet daarvoor al een mooie suggestie: stel de mate van zelfredzaamheid van een werkende centraal en niet of hij zzp’er, flexkracht of werknemer is.

Wilco Brinkman
Partner HS Arbeidsvoorwaarden

‘CAO-vernieuwing moet inhaalslag maken’

3 oktober 2015

‘CAO-vernieuwing moet een inhaalslag maken.’ Dat was de strekking van een boeiende bijdrage van professor Peter van Lieshout aan het mini-symposium van Uneto-VNI over de vraag: De CAO in 2020: hoe ziet die eruit? Volgens Van Lieshout is de CAO in ons land sinds 2000 niet erg vernieuwd, terwijl andere landen dat wel deden. In Duitsland zijn CAO’s naar het bedrijfsniveau gebracht, in Zweden zijn CAO’s zelf geïndividualiseerd. Deze innovaties zorgen er volgens Van Lieshout voor dat CAO’s in die landen de economische groei bevorderen en niet langer afremmen.

Gelukkig bleek op het Uneto-VNI symposium dat ook in Nederland sociale partners nut en noodzaak van CAO-vernieuwing inzien. Ondanks de acties in de metaalsectoren waren alle partijen bereid zich daarover uit te spreken: Michaël van Straalen vanuit de werkgevers en Piet Fortuin en oud-voorzitter Henk van der Kolk vanuit CNV en FNV. Hun bijdragen vertoonden natuurlijk overeenkomsten en verschillen. Maar over één ding leken ze het eens: er moet meer ruimte komen voor experimenten met CAO-vernieuwing.

Experimenten met CAO-vernieuwing maken het mogelijk om verschillende vormen van CAO-vernieuwing te toetsen. Vlak voor de zomervakanties hebben wij een CAO-Vernieuwingsdiner georganiseerd met vier sectoren en bedrijven die CAO-vernieuwing ieder op hun eigen wijze hebben vormgegeven. Daarover hebben we dit artikel geschreven (klik hier voor download). Zulke experimenten kunnen bijdragen aan de inhaalslag die CAO-vernieuwing volgens Van Lieshout in Nederland moet maken.

Henk Strating, oprichter HS Arbeidsvoorwaarden