Archive for november, 2015

Naleving CAO’s onderbelicht!

26 november 2015

Over de vernieuwing van de CAO hebben we op deze plaats al veel geschreven. De aandacht gaat daarbij vaak uit naar de manier waarop de CAO tot stand komt of de inhoud van de afspraken die CAO-partijen maken. Belangrijke elementen van de CAO waar nog veel vernieuwing kan en moet plaatsvinden. Opvallend is dat in de discussie over CAO-vernieuwing de toepassing en handhaving van de gemaakte afspraken onderbelicht blijft. Dat is jammer, een CAO is immers pas effectief als werkgevers en werknemers die ook toepassen.

Uit verschillende onderzoeken die Marieke van Essen (a-advies) en ik hebben uitgevoerd bleek dat de handhaving van CAO-afspraken een heikel onderwerp is. Vooral als de handhaving een repressief karakter heeft. Werkgevers vinden het niet prettig als hun eigen brancheorganisatie meewerkt aan een systeem van strikte controle en boetes. Natuurlijk zitten daar werkgevers bij die de CAO bewust ontduiken. Maar vaak zijn er, veelal kleinere, werkgevers die moeite hebben om de CAO na te leven. Hier zijn verschillende redenen voor, variërend van onwetendheid tot problemen met de bedrijfsvoering. Zowel gedurende het onderzoek als uit de vele reacties daarop krijgen we de indruk dat juist voor deze groep verschillende vormen van niet-repressieve handhaving (voorlichting, workshops, scans) een belangrijke bijdrage leveren aan de naleving van de CAO-afspraken in een sector.

Niet-repressieve handhaving kan rekenen op meer sympathie bij veel werkgevers en kan het draagvlak voor de CAO vergroten en versterken. Het geeft bedrijven hulp bij het nakomen van de CAO zonder niet-naleving te veroordelen. De aanpak is meer gericht op samenwerking en ondersteuning dan op controleren en (ver)oordelen. In enkele sectoren is hier reeds enige ervaring mee opgedaan. In welke mate deze vormen van handhaving bijdragen aan naleving van CAO-afspraken is echter niet precies bekend, evenmin als welke vormen het meest effectief zijn. We zouden dat graag samen met verschillende sectoren willen onderzoeken. Geïnteresseerd? Neem dan contact met ons op.

Wilco Brinkman, partner HS Arbeidsvoorwaarden

Advertenties

CAO-vernieuwing volgens minister Asscher

20 november 2015

Bij het vormgeven van de arbeidsverhoudingen gaat het steeds om de juiste balans. In de visie van het kabinet houdt dat in dat werkgevers en vakverenigingen per sector onder ogen moeten zien wat de opgaven zijn waar zij voor staan. Dat betekent dat cao-partijen elkaar daar waar het knelt ruimte moeten durven gunnen. Onder de vlag van vernieuwing kunnen niet louter besparingen worden doorgevoerd waarbij werknemers vooral als kostenpost worden beschouwd. Dan komt de balans in gevaar. Werkelijke vernieuwing vraagt van werkgevers dat zij, uit welbegrepen eigenbelang, daarbij ook investeren in hun werknemers. Werkelijke vernieuwing vraagt ook om een vakbeweging met oog voor de positie van de werkgever, een vakbeweging die durft mee te denken over het omvormen van bestaande arrangementen om te komen tot afspraken die passen en werken in de huidige omstandigheden. In de visie van het kabinet past het daarbij niet dat bepaalde onderwerpen op voorhand al tot taboe worden bestempeld. Is dat makkelijk: nee, noodzakelijk is het wel. Het gaat om een wederzijdse investering in elkaars toekomst. Tijdens het rondetafelgesprek werd dit vanuit de Kamer mijns inziens goed samengevat als ‘hervormen om te behouden’.

De problemen in het eerste halfjaar om tot het afsluiten van cao’s te komen en de vertragingen waartoe dit heeft geleid, betroffen in eerste instantie de inhoud van de cao’s. De inhoud behoort als gezegd tot het terrein van de sociale partners. Tegelijkertijd ziet het kabinet dat de opgelopen vertraging in het cao-seizoen zich niet beperkte tot enkele sectoren. Naar het oordeel van het kabinet moet de houding bij het ingaan van het cao-overleg breder zijn dan het overheersende frame van vernieuwing versus afbraak. Daarachter zit namelijk een aanzienlijk meer gedifferentieerd beeld waarbij cao-trajecten onderling sterk van elkaar kunnen verschillen. In een aantal sectoren met zware onderlinge concurrentie is de druk op de prijs van arbeid groot. De druk op de tarieven van zzp’ers werkt dan ook door in de cao-onderhandelingen. Aan de meeste onderhandelingstafels moet worden gezocht naar een manier en een mate van flexibilisering die recht doet aan alle betrokken partijen. Ook de kwaliteit van werk en producten, alsmede de ontwikkeling van het daarvoor benodigde vakmanschap is een belangrijk thema.

Bron: Brief van minister Asscher (SZW) aan de Tweede Kamer over de toekomst van de CAO van 13 november 2015. De volledige brief kan hier gedownload worden.

 

Naar nieuwe beelden!

13 november 2015

“Gestold wantrouwen”, zo worden CAO’s wel eens kernachtig omschreven. Een wantrouwen dat voortkomt uit het beeld dat werkgevers en vakbonden over en weer van elkaar hebben. Vanuit dit beeld zijn CAO’s tot stand gekomen waarbij tegenwicht wordt geboden aan dit wantrouwen. Het ontstane stelsel van regels en afspraken is er opgericht de vrijheid van handelen van zowel de werkgever als de werknemer in te perken. Is de balans daarin eenmaal gevonden dan is deze moeilijk te veranderen, gestold dus.

In zijn boek Why We Work beschrijft de Amerikaanse hoogleraar psychologie Barry Schwarz waarom structuren die vanuit een bepaald, niet altijd goed gefundeerd mensbeeld zijn ontstaan ontzettend moeilijk zijn te veranderen. Ten eerste omdat mensen op wie de regels die bij het mensbeeld horen van toepassing zijn ook vaak overeenkomstig zullen gaan denken. Als werktijden nauwkeurig zijn vastgelegd, dan zal je als werknemer hoogstwaarschijnlijk gaan denken dat dit nodig is omdat er anders misbruik van je wordt gemaakt. Het tweede mechanisme dat optreedt is de self-fulfilling prophecy. Als je gelooft dat werknemers vooral werken om met zo min mogelijk inspanning zoveel mogelijk te verdienen en je richt het werk vervolgens zodanig in dat efficiëntie boven alles gaat, wees dan niet verrast dat werknemers inderdaad weinig initiatief zullen nemen en vooral in hun salaris geïnteresseerd zijn. Het mensbeeld van waaruit regels en afspraken zijn gemaakt, wordt dus weer bevestigd door de denkbeelden en het gedrag dat diezelfde regels en afspraken oproepen. Iedereen ziet zijn gelijk terug.

Zou het kunnen zijn dat met CAO’s precies hetzelfde aan de hand is en dat het daarom zo lastig is ze echt te moderniseren? Omdat ze tot stand zijn gekomen op basis van beelden die (inmiddels) veel minder waar zijn dan we denken. Dan zou het goed zijn eens na te gaan hoe deze beelden er uitzien en wat de echte of op z’n minst gewenste beelden zouden moeten zijn. Schwarz leert dat het dan nodig is dat zowel werkgevers als vakbonden de bevestiging van hun oude beelden, die zij ongetwijfeld in de huidige structuren vinden, los moeten laten. Lukt dat, dan kan de nieuwe CAO er wel eens echt anders en heel verrassend uit komen te zien.

Wilco Brinkman, partner HS Arbeidsvoorwaarden

‘Wasstraat CAO’ in nieuw jasje

7 november 2015

In 2012 kwam er – helaas – een einde aan het voortbestaan van het Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie NCSI. Dat was een initiatief van FNV, CNV en AWVN met steun van de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Economische Zaken. Een succesvol project van het NCSI was de ‘Wasstraat CAO’. In drie sessies werden CAO-delegaties van werkgevers en vakbonden begeleid om hun wens tot vernieuwing van de CAO te realiseren. De CAO werd als het ware ‘door de wasstraat gehaald’ om er ‘als nieuw’ uit te komen!

Wij hebben in opdracht van het NCSI een aantal Wasstraat CAO-trajecten in sectoren en bedrijven begeleid en deze CAO’s samen met CAO-partijen met succes op een nieuwe leest geschoeid. Eén daarvan was de CAO Openbare Bibliotheken, die sindsdien tot op de dag van vandaag op een vernieuwende, co-creatieve manier tot stand komt. Onlangs bereikten CAO-partijen op deze wijze overeenstemming over een 4-jarige CAO en Sociale Agenda. Deze week maakten zij samen met het pensioenfonds ook goede afspraken over de pensioenregeling en -premie in deze periode. In die periode wordt samen verder gewerkt aan noodzakelijke veranderingen in de sector.

De ‘Wasstraat CAO’ staat nog steeds model voor de wijze waarop wij opdrachten van CAO-partijen voor modernisering van de CAO benaderen. We hebben de ‘Wasstraat CAO’ in een nieuw, eigentijds jasje gestoken. Daarbij maken we ook gebruik van de Golden Circle van Simon Sinek, die elke ingrijpende verandering begint met de waarom-vraag (doel en visie) en de hoe-vraag (proces), voordat de wat-vraag (wat moet er worden veranderd) wordt beantwoord. Dat sluit goed aan bij de ‘Wasstraat CAO’, waardoor dit waardevolle gedachtegoed van het NCSI bewaard blijft en benut kan blijven worden.

Henk Strating en Wilco Brinkman
Partners HS Arbeidsvoorwaarden