Naar nieuwe beelden!

“Gestold wantrouwen”, zo worden CAO’s wel eens kernachtig omschreven. Een wantrouwen dat voortkomt uit het beeld dat werkgevers en vakbonden over en weer van elkaar hebben. Vanuit dit beeld zijn CAO’s tot stand gekomen waarbij tegenwicht wordt geboden aan dit wantrouwen. Het ontstane stelsel van regels en afspraken is er opgericht de vrijheid van handelen van zowel de werkgever als de werknemer in te perken. Is de balans daarin eenmaal gevonden dan is deze moeilijk te veranderen, gestold dus.

In zijn boek Why We Work beschrijft de Amerikaanse hoogleraar psychologie Barry Schwarz waarom structuren die vanuit een bepaald, niet altijd goed gefundeerd mensbeeld zijn ontstaan ontzettend moeilijk zijn te veranderen. Ten eerste omdat mensen op wie de regels die bij het mensbeeld horen van toepassing zijn ook vaak overeenkomstig zullen gaan denken. Als werktijden nauwkeurig zijn vastgelegd, dan zal je als werknemer hoogstwaarschijnlijk gaan denken dat dit nodig is omdat er anders misbruik van je wordt gemaakt. Het tweede mechanisme dat optreedt is de self-fulfilling prophecy. Als je gelooft dat werknemers vooral werken om met zo min mogelijk inspanning zoveel mogelijk te verdienen en je richt het werk vervolgens zodanig in dat efficiëntie boven alles gaat, wees dan niet verrast dat werknemers inderdaad weinig initiatief zullen nemen en vooral in hun salaris geïnteresseerd zijn. Het mensbeeld van waaruit regels en afspraken zijn gemaakt, wordt dus weer bevestigd door de denkbeelden en het gedrag dat diezelfde regels en afspraken oproepen. Iedereen ziet zijn gelijk terug.

Zou het kunnen zijn dat met CAO’s precies hetzelfde aan de hand is en dat het daarom zo lastig is ze echt te moderniseren? Omdat ze tot stand zijn gekomen op basis van beelden die (inmiddels) veel minder waar zijn dan we denken. Dan zou het goed zijn eens na te gaan hoe deze beelden er uitzien en wat de echte of op z’n minst gewenste beelden zouden moeten zijn. Schwarz leert dat het dan nodig is dat zowel werkgevers als vakbonden de bevestiging van hun oude beelden, die zij ongetwijfeld in de huidige structuren vinden, los moeten laten. Lukt dat, dan kan de nieuwe CAO er wel eens echt anders en heel verrassend uit komen te zien.

Wilco Brinkman, partner HS Arbeidsvoorwaarden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s


%d bloggers op de volgende wijze: