Ongelijke monniken, ongelijke kappen

11 december 2020

Wie de CAO-ontwikkelingen de afgelopen tijd volgt ziet grote verscillen tussen sectoren en bedrijven. Loonstijgingen in sommige CAO’s zijn veel hoger (of lager) dan in andere. We zien loonstijgingen van meer dan 3% op jaarbasis, maar ook van veel minder dan 1%! Die zijn niet met elkaar te vergelijken zonder alle andere CAO-afspraken erbij te betrekken. Soms spelen CAO-afspraken uit het verleden ook nog een rol. Tenslotte hebben bedrijven en sectoren op dit moment te maken met fors stijgende pensioenpremies om te voorkomen dat de pensioenopbouw te zeer verslechtert. Kortom, er is sprake van ongelijke monniken en ongelijke kappen. Dat geldt ook binnen sectoren met een bedrijfstak-CAO. Daar zijn bedrijven soms zwaar getroffen door de corona-crisis en de economische gevolgen daarvan, terwijl andere de dans hebben kunnen ontspringen en soms zelfs gebruik hebben kunnen maken van nieuwe kansen. Ook daar is dus sprake van ongelijke monniken, die ongelijke kappen nodig hebben. In enkele CAO’s zien we dat terug in CAO-afspraken, zoals in de CAO Motorvoertuig- en Tweewielerbedrijven of in de voorstellen van werkgevers, zoals in de CAO Glastuinbouw. Zouden die voorbeelden niet veel meer navolging moeten krijgen? Ook na de corona-crisis? Verschillen tussen bedrijven bestaan immers niet alleen in crisistijd! Mogelijkheden voor maatwerk in CAO’s doen recht aan die verschillen. Ondernemingsraden kunnen in de bedrijven heel goed een rol spelen bij de beoordeling welke kappen voor welke monniken passend zijn.

Wilco Brinkman en Henk Strating zijn partners HS Arbeidsvoorwaarden

CAO in crisistijd

20 november 2020

Na de CAO Glastuinbouw, die eerder dit jaar tot stand kwam, heeft ook de nieuwe CAO Motorvoertuigen- en tweewielerbedrijven het karakter van een (corona)crisis-CAO. Er is een bescheiden loonstijging van 1% per jaar afgesproken, maar bedrijven die zwaar door de coronacrisis zijn getroffen worden ontzien. Zij mogen de afgesproken loonsverhoging een jaar uitstellen of omzetten in vrije tijd. De partijen bij deze CAO, Bovag aan werkgeverszijde en de vakbonden FNV, CNV en De Unie maakten tijdens de vorige economische crisis ook al zo’n afspraak. Ook toen werden sommige bedrijven zwaarder door de crisis getroffen dan andere bedrijven. En ook toen werd er wel een loonsverhoging afgesproken, maar konden werkgevers die in zwaar weer verkeerden die omzetten in vrije tijd, waarmee leegloop verminderd kon worden.

Het is eigenlijk niet goed te begrijpen waarom het voorbeeld van deze crisis-CAO niet door andere sectoren wordt gevolgd. In veel meer sectoren worden sommige werkgevers zwaarder door de coronacrisis getroffen dan andere. Denk daarbij aan de horeca, maar bijvoorbeeld ook aan het winkelbedrijf. In dit CAOverzicht wordt melding gemaakt van het verschil van mening tussen vakbond FNV enerzijds en werkgevers en de andere vakbonden anderzijds over de CAO voor winkelmedewerkers. FNV wijst op bedrijven die ondanks de coronacrisis goede resultaten boeken, de andere partijen op bedrijven die de deuren moesten sluiten. Juist voor sectoren met zulke grote verschillen biedt een crisis-CAO, zoals opnieuw afgesproken voor de auto-, motor en fietsbedrijven uitkomst. Daar zien we geen verschillen van mening en zijn alle partijen tevreden!

“Post” corona-CAO’s komen moeizaam tot stand

7 november 2020

Als één ding duidelijk wordt uit het bovenstaande CAOverzicht van de afgelopen week is het wel dat ‘post’ corona-CAO’s maar moeizaam tot stand komen. ‘Post’ staat natuurlijk tussen aanhalingstekens, want het coronavirus ligt alles behalve achter ons. Dat levert aan verschillende CAO-tafels al direct een probleem op. Werkgevers, die in hun eigen bedrijven de corona-maatregelen moeten handhaven, willen bij voorkeur per video en niet fysiek onderhandelen. Vakbonden, daarentegen, willen soms uitsluitend ‘aan tafel’ onderhandelen, uiteraard met in achtneming van de corona-voorschrijften.

Ook inhoudelijk blijken maar moeizaam (loon)afspraken tot stand te komen. Vooral het structurele en collectieve karakter van CAO-loonsverhogingen vormt een obstakel voor veel werkgevers. Dat is niet onbegrijpelijk omdat de corona-crisis veel onzekerheid meebrengt en niet iedere werkgever in een sector op dezelfde wijze treft. Misschien is het tijd voor creatieve oplossingen, waarbij een deel van de af te spreken loonsverhoging op bedrijfseigen wijze kan worden ingevuld. Zulke afspraken zijn in het verleden gemaakt ten tijde van de vorige economische crisis en zouden vandaag de dag ook niet misstaan. Daarnaast vragen andere onderwerpen om CAO-afspraken, zoals – in veel sectoren en bedrijven – de pensioenregeling, duurzame inzetbaarheid, scholing en ontwikkeling.

Wilco Brinkman en Henk Strating zijn partners bij HS Arbeidsvoorwaarden
www.hsarbeidsvoorwaarden.nl

CAO-onderhandelingen in corona-tijd

23 oktober 2020

Vanwege het corona-virus werden in het voorjaar veel onderhandelingen over CAO’s opgeschort. Daardoor steeg het aantal af te sluiten CAO’s in het najaar tot recordhoogte. Inmiddels zijn in veel sectoren en bedrijven de onderhandelingen gestart of voortgezet, maar de tweede corona-golf dreigt nu opnieuw roet in het eten te gooien. Weliswaar blijft de omvang van de deelnemers aan CAO-onderhandelingen – vaak nipt (!) – onder de 30 personen, waarmee binnen bijeen gekomen mag worden. Maar de dringende oproep aan bedrijven, gesteund door de Stichting van de Arbeid, om zo veel als mogelijk thuis te werken en reisbewegingen te beperken maakt het voor sociale partners lastig om CAO-onderhandelingen ‘ergens in het land in een zaaltje’ te voeren.

Het alternatief is natuurlijk digitaal vergaderen met behulp van audio-videotechnologie. Daar wordt verschillend over gedacht. Wij hebben er inmiddels zelf in de praktijk goede ervaringen mee opgedaan en horen dat ook van CAO-onderhandelaars van werkgevers en vakbonden. Maar anderen willen er niets van weten en willen alleen ‘fysiek’ over CAO’s onderhandelen. Op Twitter hielden we er een bescheiden poll over. Daaruit bleek dat slechts een kleine minderheid van 13% van mening is dat over CAO’s niet met een videoverbinding kan worden onderhandeld. 87% vindt dat het wel kan, waarvan de helft zelfs enthousiast is en de andere helft het als gebrek aan beter beschouwt.

Kortom, ook deze verandering geeft aanleiding tot verschillen van mening en discussies. Misschien doet de Stichting van de Arbeid, waarin werkgeversorganisaties en vakbonden samen werken, er goed aan om tegen de achtergrond van het overleg dat zij met het kabinet voert over de corona-maatregelen er een duidelijk standpunt over in te nemen.

Nieuwe voorvrouwen in de polder!

12 september 2020

Deze week maakten twee nieuwe voorvrouwen hun opwachting in de polder. Vrijdag publiceerde De Financiële Telegraag een interview met Cristel van de Ven. Zaterdag deed het Algemeen dagblad hetzelfde met Ingrid Thijssen. Beide vrouwen zullen de komende tijd een rol gaan spelen in het overleg in de polder over de aanpassingen op de arbeidsmarkt. Daarover zijn voor de coronacrisis rapporten verschenen van de Commissie Borstlap en van de WRR. De verwachting is dat het regeerakkoord van het nieuwe kabinet daarover in 2021 knopen zal doorhakken. Het overleg daarover is in volle gang. Ingrid Thijssen treedt als voorzitter van werkgeverskoepel VNO-NCW in de voetsporen van Hans de Boer die op 1 september terugtrad. Cristel van de Ven gaat een geheel nieuwe rol invullen, die van voorzitter van de Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN), de nieuwe vereniging van organisaties van zelfstandigen, waaronder ondernemersorganisatie ONL.

De tijd zal ons leren hoe beide vrouwen in de polder hun rollen gaan invullen. De koppen boven de twee interviews verraden daar misschien al iets van. De ene vermeldt het antwoord van Van de Ven op de vraag wat een zelfstandige kenmerkt: ‘Een zelfstandige heeft een andere drijfveer’. ‘Die wil vooral doen waar hij goed in is en zijn eigen broek ophouden’. De andere kop  citeert de oplossing van Thijssen voor de huidige problemen op de arbeidsmarkt: ‘Zet ontslagen barkeeper meteen in als cv-installateur’. Zelfstandigheid tegenover afhankelijkheid!? Individueel tegenover collectief!? Eigentijds tegenover traditioneel!? De tijd zal het leren…

Wilco Brinkman en Henk Strating
partners HS Arbeidsvoorwaarden

Maatwerk in plaats van centrale looneis

3 juli 2020

“Het Ledenparlement van de FNV heeft ingestemd met de aangescherpte arbeidsvoorwaarden-agenda 2020. Die aanscherping was nodig door de coronacrisis. Kernpunt is, dat de crisis er niet toe mag leiden dat werkenden de rekening gaan betalen. De crisis moet juist worden benut om de onzekerheid op de arbeidsmarkt aan te pakken en de welvaart eerlijker te verdelen.”

Dat meldt vakbond FNV op zijn website. Uit het vervolg blijkt dat de centrale looneis van 5% en een minimum uurloon van € 14, die van kracht blijft voor bedrijven waar het goed gaat, plaats maakt voor maatwerkafspraken. In publieke sectoren waar mensen werken in vitale beroepen wil de FNV de lonen nog generiek met minimaal 200 euro bruto per maand verhogen. Elders wordt het maatwerk. Onderdeel daarvan moeten voor de FNV ook ‘keiharde’ afspraken voor meer vaste banen zijn. Maar als banen dreigen te verdwijnen gaat de FNV voor het ‘eerlijk’ verdelen van het werk. 

Kortom: er wordt weer per sector en per bedrijf gekeken naar wat de mogelijkheden en onmogelijkheden zijn voor het maken van passende CAO-afspraken. Dat is goed nieuws! Want voor, tijdens en na de coronacrisis waren en zijn sectoren en bedrijven verschillend van elkaar. Publiek en privaat, groot-, midden- en kleinbedrijf, gericht op export of op de binnenlandse vraag, maakindustrie en kennissectoren, sectoren en bedrijven met veel of weinig ZZP’ers enzovoort enzovoort. Daarbij past geen one-size-fits-all arbeidsvoorwaardenbeleid en geen centrale looneis, maar decentraal beleid en maatwerk. 

Henk Strating en Wilco Brinkman
Partners HS Arbeidsvoorwaarden
http://www.hsarbeidsvoorwaarden.nl

De polder moet breder!

20 juni 2020

Deze week bogen kabinet, werkgeversorganisaties VNO-NCW en vakorganisaties FNV, CNV en VCP (waarbij vakbond De Unie is aangesloten) zich over het bereikte onderhandelingsresultaat over de uitwerking van het Pensioenakkoord dat deze partijen vorig jaar bereikten. Wij volgden de besluitvorming aan de kant van de vakorganisaties. CNV meldde al voordat de spreekwoordelijke inkt droog was dat zij er mee instemt. ‘Dociel’ en ‘brave hendrikken’ noemde columnist Martin Visser dat in De Financiële Telegraaf, omdat de christelijke vakbond genoegen neemt met het ontbreken van compensatie voor mensen tussen 35 en 55 jaar in verzekerde regelingen. Dat doet de VCP niet. Die zegt (nog) geen JA tegen het bereikte resultaat vanwege het ontbreken van adequate compensatie voor deze groep, dat in het Pensioenakkoord was afgesproken. Maar de besluitvorming bij de grootste vakorganisatie FNV zorgde voor de anticlimax. Daar kon de digitale stemming niet doorgaan omdat te weinig leden van het FNV Ledenparlement hadden ingelogd om aan de stemming deel te nemen… Naar verluidt zijn dat de tegenstanders die vinden dat het bereikte resultaat onvoldoende is. Een op TV zichtbaar knarsetandende minister Koolmees kan zich dus nog niet tooien met de titel ‘accoorden-maker’, die zijn partij D’66 al voor hem had bedacht…

Waar wij echter vooral op willen wijzen is dat het Pensioenakkoord, of daarover nu wél of niét een akkoord wordt bereikt, álle werkenden, werknemers én ZZP’ers, maar deels zelfs álle Nederlanders betreft! Het akkoord omvat namelijk ook afspraken over AOW-leeftijd, vroeg-pensioen, zwaar werk en verplichte arbeidsongeschiktheidverzekering voor ZZP’ers. Door de partijen bij het pensioenakkoord worden deze onderwerpen nogal denigrerend aangeduid als ‘bijzettafeltjes’. Ze rechtvaardigen echter de deelname aan het overleg van organisaties die niet tot de traditionele polder worden gerekend. Dát zou van D’66-minister Koolmees pas een échte ‘akkoorden-maker’ maken…

CAO’s na de corona-crisis

6 juni 2020

In het eerste reguliere CAOverzicht na het uitbreken van de corono-crisis dat 7 juni verschijnt kunnen we voorzichtig de eerste balans opmaken. Er zijn de afgelopen maanden maar weinig CAO’s afgesloten. Sommige werden ongewijzigd verlengd, veel onderhandelingen werden uitgesteld of opgeschort. Opvallend is dat in de publieke sectoren (met name het onderwijs) meer CAO’s tot stand kwamen dan in het bedrijfsleven. Ook lijken de loonsverhogingen in publieke sectoren die in het bedrijfsleven (ruim) te overtreffen. Wat ook opvalt is dat CAO-partijen hun voorspelbare gedrag vertonen. Vakbonden geven aan vast te houden aan de looneis van voor de corona-crisis van 5% per jaar. AWVN, de grootste CAO-partij namens werkgevers, laat geen gelegenheid voorbij gaan om te benadrukken dat de lonen minder hard stijgen dan voor de corona-crisis en dat de rest van het jaar weinig loonverhoging mogelijk zal zijn.

Veel zal afhangen ervan afhangen hoe de economie zich in de rest van het jaar hersteld. Dat zal overigens van sector tot sector en van bedrijf tot bedrijf verschillend zijn! Daarom zou de beste bijdrage aan CAO’s na de corona-crisis volgens ons zijn om álle centrale looneisen en voorspellingen achter ons te laten en (weer) decentraal per sector en zo nodig per bedrijf te kijken naar mogelijkheden voor CAO-aanpassingen. Daarbij kan volgens ons ook rekening gehouden worden met de gevolgen die het werken tijdens de corona-crisis voor de arbeidsverhoudingen met zich mee heeft gebracht om daarvan het ‘goede’ vast te houden.

Wilco Brinkman en Henk Strating zijn partners bij HS Arbeidsvoorwaarden

Over schijnvakbonden en stoorzenders…

6 maart 2020

Schijnvakbonden en stoorzenders op de arbeidsmarkt… Zo worden ze genoemd in de kop boven een ‘achtergrondartikel’ in Trouw en de Groene Amsterdammer over ‘nieuwe’ vakbonden die zich aan CAO-tafels melden. Het gaat in het artikel met name om de Landelijke Belangen Vereniging LBV, Alternatief voor Vakbond AVV en Qlix, een bond van KPN-personeel. ‘Nieuw’ is overigens betrekkelijk, LBV vierde vorig jaar haar 50-jarig bestaan en AVV bestaat inmiddels ook al weer 15 jaar. Het oordeel over hen is niet mals. ‘Oude’ vakbonden van FNV en CNV verwijten hen dat ze geen leden hebben en zich ‘door de werkgevers laten betalen’. Wetenschapper Paul de Beer doet daar nog een schepje bovenop en vreest dat deze bonden “…het hele CAO-stelsel kunnen ondermijnen…”.

De kritiek is om een aantal redenen nogal merkwaardig. Ten eerste binden CAO’s die de ‘nieuwe’ bonden afsluiten alleen hun leden en staat het andere bonden vrij om namens hún leden, eventueel door middel van (stakings)acties een betere CAO af te dwingen. Dat dat niet gebeurt heeft alles te maken met de lage organisatiegraad van vakbonden in het algemeen en niet alleen van ‘nieuwe’ spelers. Mede daarom adviseerde de SER, waar de ‘oude’ vakbonden nota bene deel van uitmaken enkele jaren geleden dat vakbonden bij CAO-onderhandelingen niet alleen hun leden, maar álle medewerkers zouden moeten betrekken. Dat is precies wat bijvoorbeeld Alternatief voor Vakbond probeert te doen. Door CAO-voorstellen en -resultaten via Internet aan zoveel mogelijk werknemers voorleggen. Wat betreft de financiering van de ‘nieuwe’ vakbonden lijkt het spreekwoord ‘de pot verwijt de ketel dat die zwart ziet’ van toepassing. Immers, alle vakbonden ontvangen jaarlijks forse werkgeversbijdragen voor het afsluiten van CAO’s.

Blijft natuurlijk overeind dat vakbonden die CAO’s afsluiten draagvlak onder werknemers moeten hebben en onafhankelijk van werkgevers moeten functioneren. Onze eigen ervaring aan CAO-tafels is dat ‘nieuwe’ bonden, zoals LBV, AVV en Clix dat, net als ‘oude’ bonden van FNV, CNV en De Unie onderschrijven en nastreven. Zou het dan niet beter zijn dat ‘oude’ en ‘nieuwe’ bonden samen met werkgevers hun schouders zetten onder de noodzakelijke vernieuwing van CAO’s en CAO-onderhandelingen en stoppen om elkaar vliegen af te vangen…

Wilco Brinkman en Henk Strating zijn partners HS Arbeidsvoorwaarden

Bedrijfstak- of onderneming-CAO

22 februari 2020

We kennen in Nederland twee typen CAO’s: de bedrijfstak-CAO en de onderneming-CAO. De benamingen spreken voor zichzelf. De bedrijfstak-CAO is op een hele bedrijfstak van toepassing, wordt afgesloten door een werkgeversvereniging en kan op verzoek voor ongeorganiseerde werkgevers algemeen verbindend verklaard worden. De onderneming-CAO wordt afgesloten door en voor één enkele onderneming. Bij ASML in Veldhoven, een wereldspeler op het terrein van electronica, bestaat de wens om de bedrijfstak-CAO Metalektro te verlaten en een eigen onderneming-CAO ASML tot stand te brengen. Het bedrijf volgt daarmee het voorbeeld van branchegenoten Philips en NXP. De wens ontstond eind 2018 toen er maandenlang actie werd gevoerd voor de nieuwe CAO Metalektro. ASML heeft nu de daad bij het woord gevoegd.

De reacties van vakbonden zijn zeer verschillend. FNV en CNV willen er niets van weten en houden vast aan toepassing van de CAO Metalektro op ASML. Vakbond De Unie is juist voorstander van de eigen CAO ASML. ASML is vastberaden en wil de ruim 13.000 medewerkers nauwer bij de eigen CAO gaan betrekken. Die krijgen daarvoor binnenkort een uitgebreide vragenlijst om input te leveren voor de nieuwe CAO.

Wij komen in onze praktijk beide typen CAO’s tegen. We zien al veel langer dat ondernemers de arbeidsvoorwaarden van hun medewerkers meer en beter op de wensen en behoeften van het eigen bedrijf willen afstemmen en hen daarbij willen betrekken. Dat is vaak het gevolg van schaalvergroting, verzelfstandiging, professionalisering en/of volwassen arbeidsverhoudingen. Soms kiest een ondernemer er voor om die af te spreken in een Arbeidsvoorwaardenregeling met de eigen Ondernemingsraad. Wij denken dat CAO-partijen er goed aan doen oog te hebben voor deze ontwikkkeling en er aan mee te werken. Anders zou de CAO-kruik wel eens zolang te water kunnen gaan tot dat die barst.

Wilco Brinkman en Henk Strating, partners HS Arbeidsvoorwaarden