Generatiepact? Pas op voor de gebakken peren!

23 september 2016

De periode rondom Prinsjesdag is traditioneel ook de tijd dat vakbonden hun wensen en eisen voor het CAO-overleg presenteren. Over het algemeen bevatten die weinig nieuws. Het CNV stelt geen centrale looneis maar laat deze afhangen van de situatie per bedrijf of sector. Dit als jaren het beleid bij het CNV. Het FNV gaat uit van een centrale looneis van 2,5% maar laat eveneens ruimte om daar al naar gelang de omstandigheden van af te wijken. Ook dat reeds de praktijk. Het meest opvallende is misschien nog wel de gewenste herintroductie van een VUT-achtige regeling (GeneratiePact) door het FNV.

Natuurlijk is de ambitie om meer jongeren aan het werk te krijgen heel goed. Maar of dit de oplossing is? De VUT had destijds hetzelfde doel, maar daar is weinig van terecht gekomen. Uiteindelijk kreeg het het karakter van een (heel duur) verworven recht dat met veel moeite en tegen hoge kosten is afgeschaft. Het doel verdween volledig uit het oog. Laten we oppassen om structurele afspraken maken die een eigen leven gaan leiden. Een constante evaluatie is essentieel. Worden doelen niet gerealiseerd, pas de afspraak direct aan of schaf hem af. Anders zitten de jongeren voor wie de afspraken zijn bedoeld over een aantal jaar met de gebakken peren.

Henk Strating & Wilco Brinkman, partners HS Arbeidsvoorwaarden.

De kracht van verbinding!

12 september 2016

Vorige week schreven we in CAOpinie over onze missie en kernwaarden: verbinding door versterken van vertrouwen, bevorderen van gesprek en uitstellen van oordelen. We pasten dat toe op de situatie bij KLM. Daar leken, na een tijdelijk verbod van de rechter, na het weekend weer stakingsacties los te barsten. Maar wat bleek deze week? Het tegenovergestelde gebeurde. Er kwam niet alleen een CAO-akkoord tot stand met een paar extra verbeteringen ten opzichte van de CAO-afspraken die KLM al had gemaakt met de andere vakbonden dan de FNV. Er kwam een akkoord tussen KLM en FNV tot stand waarin beide partijen afspreken om met elkaar te gaan samenwerken. Samen willen zij proberen om negatieve effecten van ontwikkelingen in de luchtvaart aan de orde te stellen, aan te pakken en op te lossen.

Kennelijk hebben beide partijen ingezien dat verbinding meer perspectief op duurzame oplossingen biedt dan verwijdering en conflicten. Ook hebben KLM en FNV kans gezien om de bestaande tegenstellingen om te buigen naar het verbinden van hun wederzijdse belangen. Beide partijen verdienen daarvoor waardering en lof. Friedrich Glasl, wereldautoriteit op het gebied van onderhandelen en conflictmanagement, zegt dat onderhandelingen altijd beginnen vanuit tegenstellingen tussen verschillende partijen. Met jezelf hoef je immers niet te onderhandelen en als er helemaal geen tegenstellingen zijn ook niet. Maar, zegt hij, partijen móeten vanuit die tegenstellingen verbinding zoeken. Als dat lukt ontstaat perspectief op het overbruggen van tegenstellingen en het realiseren van wederzijdse belangen. Lukt dat niet dan ontstaat impasse en uiteindelijk conflict. Is dát wat er bij KLM de afgelopen week is gebeurd? De details van de afspraken en de wijze waarop partijen, ook de andere vakbonden, daarmee omgaan zullen het ons leren. Als zij daarin slagen kan het CAO-akkoord bij KLM een voorbeeld zijn voor veel andere bedrijven en sectoren.

Henk Strating & Wilco Brinkman, partners HS Arbeidsvoorwaarden.

HS Arbeidsvoorwaarden verbindt!

4 september 2016

Verbinding is onze missie! Tussen CAO-partijen, werkgevers (organisaties) en vakbonden, met hun achterbannen, tussen vakbonden onderling, tussen bestuurders en ondernemingsraden en PVT’s. De bekende filosoof Ad Verbrugge zegt: “Verbinding begint met oprechte interesse in de ander”. En die is vrijwel altijd wederkerig! Friedrich Glasl, wereldautoriteit op het gebied van conflictmanagement en de afgelopen decennia betrokken bij vrijwel elk groot conflict in de wereld (ook CAO-conflicten!), heeft dat beginsel verder uitgewerkt. Vorig jaar volgden wij de Masterclass van deze Oostenrijkse hoogleraar, van wie we het principe van schulderkenning in CAO-conflicten leerden. In onze dagelijkse praktijk van het begeleiden van CAO-onderhandelingen, staat het zoeken naar verbinding altijd centraal.

Wat is de betekenis van verbinding in de concrete weerbarstige praktijk van CAO-conflicten? Kijk eens naar de actualiteit bij KLM. De rechter heeft de voorgenomen stakingen opgeschort tot 4 september. Dat betekent dat die na het weekend weer kunnen starten. Is de tussenliggende tijd gebruikt om verbinding te zoeken? Beide partijen, óók de stakende FNV, zeggen in de (sociale) media niets liever te willen dan overleg en overeenstemming. Daar kun je aan twijfelen, maar je kunt er ook oprechte aandacht voor hebben. Is de tussenliggende tijd daarvoor gebruikt? Heeft KLM zich écht verdiept in de ins en outs van organizing en de onvrede van medewerkers die daarmee wordt geuit? Is nagedacht over de vraag of iets als schulderkenning aan herstel van vertrouwen kan bijdragen? Is overwogen mee te denken over de investeringsplannen en sámen de mogelijkheden én onmogelijkheden te bezien om een deel daarvan voor verbetering van arbeidsverhoudingen in te zetten en wat daarvan de gevolgen zullen zijn, ook voor de werkgelegenheid? Wij weten het niet, misschien wel, misschien niet.

Als je écht op zoek gaat naar verbinding met andere partij(en) ben nóóit uitgepraat! Je kunt en zult altijd op zoek moeten blijven naar nieuwe kansen en openingen om verbinding te herstellen. Júist als die openingen er niet meer lijken te zijn! Júist als het lijkt dat de andere partij geen kansen meer ziet! Toen wij in 2010 met succes de oplossing verkenden voor de eerste grote staking in de schoonmaak, zeiden de hoofdrolspelers: “De verkenners lieten ons oplossingen zien waarvan we dachten dat die voor de andere kant van de CAO-tafel niet bespreekbaar waren”.

Henk Strating & Wilco Brinkman
partners HS Arbeidsvoorwaarden

CAO-vernieuwing blijft nodig!

8 juli 2016

Deze week verscheen het bericht dat de achterstand in CAO’s flink is ingelopen. Er worden veel verlopen CAO’s vernieuwd. Dat is mooi. Maar worden die CAO’s écht vernieuwd? Dat is de vraag. Onze wekelijkse berichten in CAOverzicht bevatten helaas maar weinig échte vernieuwingen. We gaan hier niet met de vinger wijzen. Wie de schoen past trekt hem aan. Natuurlijk ervaren we in onze eigen praktijk van waaruit we CAO-onderhandelingen voorbereiden, begeleiden, voeren of voorzitten ook dat het vernieuwen van CAO’s niet altijd even gemakkelijk is. En dan dreigt al snel de weg van de minste weerstand: een onderhandelingsresultaat over die onderwerpen waarover men het wél eens is. De CAO, die soms al lang verlopen is, is dan vernieuwd. Maar is die CAO écht vernieuwd?

Een oplossing die wij hebben gevonden en die goed lijkt te werken is een, liefst meerjarige, CAO met een meerjarige Sociale Agenda. Daarop staan de ambities van CAO-partijen om de CAO inhoudelijk te vernieuwen. Geen protocolafspraken met het oogmerk om zaken op de lange baan te schuiven, maar een agenda met een werkplan en een tijdpad en zo nodig een budget. We zijn betrokken bij twee bedrijfstak-CAO’s en enkele ondernemings-CAO’s die op deze leest zijn geschoeid. Naar aanleiding van het recente Symposium De kracht van begrijpelijk taal, gaan we in gesprek met het Bureau Taal over de wijze waarop zulke CAO’s in begrijpelijk Nederlands kunnen worden geschreven.

Maar inhoudelijke CAO-vernieuwing is onmogelijk zonder vernieuwing van het proces dat tot de vernieuwde CAO leidt. Einstein zei: ‘wie altijd doet wat hij deed, krijgt altijd wat hij kreeg!’ Ook daar wringt de schoen. Te veel CAO-onderhandelingen beginnen nog met inzetbrieven en eindigen met een eindbod. Beide passen niet bij een vernieuwend onderhandelingsproces. Inzetbrieven en eindbod benadrukken tegenstellingen, die er in elke onderhandeling zijn (zonder tegenstellingen hoef je immers niet te onderhandelen!). Maar vanuit tegenstellingen moet verbinding ontstaan om samen met succes nieuwe wegen in te kunnen slaan. Dat vereist verbindend onderhandelen. Daar is deze zomer onze Summerclass Anders (lees: Verbindend) Onderhandelen op gericht. Met CAO-onderhandelaars en vakgenoten uit andere vakgebieden gaan we daarmee aan de slag! Als je zin hebt mee te doen meld je dan aan voor de Summerclass op 17 augustus 2016!
Samen werken aan CAO-vernieuwing!

Henk Strating,
oprichter HS Arbeidsvoorwaarden

Tijd voor een internationale CAO?

2 juli 2016

Vorige week stuurde de rechter de vakbond voor piloten, Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV) en easyJet terug naar de onderhandelingstafel om een oplossing te vinden voor een dreigende staking. Partijen waren voor de rechter verschenen omdat easyJet de acties van de VNV wilde opvangen door de inzet van piloten van andere Europese vestigingen. VNV beriep zich op het zogenaamde ‘onderkruipers-verbod’ dat werkgevers verbiedt werknemers van andere ondernemingen in te zetten in plaats van stakende werknemers. EasyJet gaf aan dat het een netwerkorganisatie is en het dus heel gebruikelijk is dat er geschoven wordt met medewerkers. Zodat die daar kunnen worden ingezet waar dat het meest nodig is.

Met een steeds verdergaande internationalisering van activiteiten en organisaties die naar verwachting meer in netwerken met elkaar gaan samenwerken, zullen situaties als bij easyJet zich in de toekomst vaker kunnen voordoen. Vooral als binnen één organisatie voor vergelijkbare beroepen verschillende CAO’s van toepassing zijn. Dat is een onwenselijk situatie. Medewerkers kunnen tegen elkaar worden uitgespeeld wat de samenwerking, die juist zo belangrijk is in een netwerkorganisatie, niet bevordert.

Misschien kunnen werkgevers en werknemers serieus nadenken over een internationale CAO voor internationaal (opererende) organisaties. Natuurlijk is dat razend ingewikkeld. Arbeidswetgeving is vooral op nationaal niveau vormgegeven. De CAO sluit daar ook vaak op aan. Aan de andere kant is een CAO meer dan een set rechten en plichten. Het weerspiegelt ook, zoals een werkgever mij onlangs vertelde, wat een organisatie wil zijn. Hoe gaan werkgever en medewerkers met elkaar om? Wat vinden zij belangrijk in arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen? Hoe zijn verantwoordelijkheden verdeeld? Voor een goede samenwerking binnen de organisatie zouden werkgever(s) en medewerkers op deze vragen niet nationaal maar binnen de organisatie of het netwerk van samenwerkende organisaties een antwoord moeten vinden. Niet de landsgrenzen maar het netwerk van activiteiten is dan bepalend voor de afspraken.

Wilco Brinkman, partner HS Arbeidsvoorwaarden

ZZP’er is niet het probleem!

18 juni 2016

Deze week was het weer zo ver. ZZP’ers werden opnieuw en masse in het beklaagdenbankje gezet. Nu door Aart van der Gaag, oud-directeur en voorzitter van de ABU, de grootste brancheorganisaties van uitzendbureaus en commissaris voor VNO-NCW-MKB Nederland voor het 100.000-banenplan. Het FD tekende uit een interview met hem op: ‘Het echte probleem is dat uitzenden duur is geworden met zijn hoge sociale lasten, premies voor ziektekosten, scholing, pensioen. De ZZP’er is onze concurrent geworden.’ Het lijkt op de olifant die de muis dood probeert te trappen omdat die zo stampt… Hoewel Van der Gaag de weergave van het interview in het FD later op de sociale media nuanceerde, luidt de kern van deze boodschap: de ZZP’er is het probleem!

Die boodschap wordt helaas té vaak gehoord. Uit de mond van politici, vakbondsbestuurders en nu dus ook van een vooraanstaand werkgever. ZZP’ers worden tegenóver werknemers in dienstverband geplaatst en zouden te weinig plichten en te veel rechten hebben. Zij moeten zich – net als werknemers in dienstverband – verplicht verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid en pensioen en hun vermeende fiscale voordelen moeten hen worden afgenomen. Iedereen voelt op zijn klompen aan dat dat een versimpeling van de werkelijkheid is. Die vertoont immers een zeer grote verscheidenheid aan ZZP’ers én werknemers in dienstverband. Beiden bevinden zich aan de onderkant én aan de bovenkant van de arbeidsmarkt. Beiden hebben soms bescherming nodig en kunnen soms wel wat meer keuzevrijheid gebruiken. Dat wordt allemaal keurig uiteen gezet in een interdepartementaal rapport, IBO Zelfstandigen zonder personeel. Het rapport verdeelt de arbeidsmarkt van werkenden, ZZP’ers én werknemers in dienstverband, in zelfredzamen en afhankelijken. De laatsten hebben bescherming nodig, de eersten juist meer ruimte en (keuze)vrijheid. Dat is een veel betere benadering dan ZZP’er als probleem te zien! Helaas ligt het rapport al geruime tijd in een la. Het is te hopen dat het er snel uit wordt gehaald!

Henk Strating en Wilco Brinkman
partners HS Arbeidsvoorwaarden

Samen met open vizier!

10 juni 2016

Ik ben niet zo’n liefhebber van congressen. Maar deze week bezocht ik er maar liefst drie. Als (scheidend) lid van het Bestuur van het sectorfonds Bibliotheek Werk bezocht ik dinsdag het Werkatelier (dat klinkt al anders dan congres!) Innoveren in een krimpende branche. Woensdag bezocht ik op uitnodiging van Reinier Castelein bij De Unie het congres Welzijn is de nieuwe welvaart. En donderdag bezocht ik het jubileumcongres van de WENB, die het 25-jarig bestaan als branchevereniging voor de energiesector vierde. Vier geheel verschillende congressen in een heel verschillende omgeving. En toch was er een duidelijke rode draad: alle drie congressen waren gericht op de toekomst. Hoe ziet de toekomst er uit? Wat betekent de toekomst voor ons en onze branche(s)? Hoe moeten we op de toekomst anticiperen? Op drie congressen dezelfde vragen. En niemand weet het antwoord. Marjolein ten Hoonte, directeur Arbeidsmarkt en MVO bij Randstad Groep zei het eerlijk: ‘Ik weet niet of robots werkgelegenheid gaan kosten of opleveren’.

Kun je dan niets over de toekomst zeggen? Zeker wel! In elk geval twee dingen. Het eerste: een open vizier. De toekomst zonder angst (een slechte raadgever), maar als een uitdaging, met lef, moed en optimisme tegemoet treden. Het tweede: samen. Samen met elkaar en niet tegenover elkaar. Werkgevers, medewerkers en hun organisaties, overheid en politiek, onderwijs en wetenschappers. Zonder (vaststaande) stip op de horizon, maar met een gezamenlijke richting, zoals ik dinsdag hoorde. Door anders te kijken naar hetzelfde, zoals ik woensdag hoorde. En door de kracht van dialoog, de titel van het WENB-congres op donderdag.

Henk Strating, oprichter HS Arbeidsvoorwaarden

Verbindend Onderhandelen!

5 juni 2016

Deze week leverden we een bijdrage aan een ambitieus leiderschapsprogramma. Daarin was ook tijd ingeruimd om de deelnemers, die op hoge leidinggevende posities werden voorbereid, kennis te laten maken met onderhandelen. Wat is dat en hoe doe je dat. En ook: wat doet onderhandelen met jou?! De deelnemers werden zelf aan het werk gezet en moesten in duo’s zelf ingebrachte dilemma’s door onderhandelen oplossen. We kregen hier weer de bevestiging van wat we al weten sinds we daar in 2010 wetenschappelijk onderzoek naar deden: de meeste onderhandelaars willen het liefst dat beide partijen tevreden kunnen zijn over het resultaat. Het wekt dan toch verbazing dat sommige deelnemers dat proberen te bereiken met een vechtende onderhandelingsstijl. Vechtend onderhandelen leidt immers als regel tot een winnaar én een verliezer, of tot een gelijkspel waar niemand echt tevreden mee is.

De verklaring voor het vechtend gedrag werd in de nabespreking duidelijk: de verwachting dat de ánder wel eens het gevecht zou kunnen zoeken. En dan is, volgens sommigen, de aanval de beste verdediging. Toch zochten de meeste deelnemers in hun onderhandelingen naar verbinding met de ander. En dat werd (en wordt) meestal op dezelfde wijze beantwoord. Dan kunnen tegengestelde belangen (die er bij het begin van elke onderhandeling zijn) omgebogen worden naar een vorm van samenwerking. Door gezamenlijke doelen en belangen te formuleren wordt de basis gelegd voor een resultaat waar beide partijen tevreden mee zijn. Ook in onze Summerclass Anders Onderhandelen gaan we aan de slag met verbindend onderhandelen. Op 13 juli en 17 augustus 2016. Heb je zin om mee te doen? Geef je op of vraag meer informatie aan via info@hsarbeidsvoorwaarden.nl.

Henk Strating en Wilco Brinkman, partners HS Arbeidsvoorwaarden

Empathie in CAO-onderhandelingen werkt!

20 mei 2016

Afgelopen week mochten we een Masterclass Empathie in CAO-onderhandelingen verzorgen voor 2 CAO-tafels: werkgevers en vakbonden betrokken bij de onderhandelingen over de CAO’s Openbare Bibliotheken en Kunsteducatie. Die worden afgesloten door de werkgeversorganisaties VOB resp. Kunstconnectie en de vakbonden an FNV en CNV, Ntb en AVV (de laatste 2 alleen de CAO Kunsteducatie).

Voor deze masterclass maken we gebruik van het boek Empathie van de Australische filosoof Roman Krznaric, mede-oprichter van de Londense School of Life. Hij onderscheidt empathie van bijvoorbeeld sympathie en compassie. Ook bij empathie gaat het er om dat je je in de ander probeert te verplaatsen, zowel in zijn of haar perspectief, als gevoel, maar dat doe je met het doel om daar vervolgens naar te handelen. Dat maakt empathie tot een sterk instrument voor CAO-onderhandelaars die op basis van belangen onderhandelen. Empathie stelt hen namelijk in staat om te begrijpen wat de belangen van de ander zijn, waardoor je veel beter in staat bent die te beoordelen en met jouw eigen belangen te verbinden. Empathie pas je als CAO-onderhandelaar dus in de eerste plaats toe in je eigen belang. Je hebt er niemand anders voor nodig, het kost je niets en het brengt geen enkele nadeel met zich mee. Maar het stelt je wel in staat de ander en zijn of haar belangen veel beter te begrijpen en te doorgronden, waardoor je er beter over kunt onderhandelen.

Empathie is natuurlijk geen tovermiddel, ook niet in CAO-onderhandelingen. Maar het is een onmisbaar instrument voor CAO-onderhandelaars die los willen komen van traditionele onderhandelingsgevechten en -loopgraven. Zeker als je het combineert met bijvoorbeeld het gedachtengoed van de Harvard Negotiation School en principes van puzzelend onderhandelen. Als je daar als CAO-onderhandelaar van werkgevers (organisaties) of vakbond eens op ontspannen wijze nader kennis mee wilt maken kun je deelnemen aan de Summerclass Anders Onderhandelen!, die we in juli en augustus verzorgen (meer informatie info@hsarbeidsvoorwaarden.nl).

Henk Strating en Wilco Brinkman, partners HS Arbeidsvoorwaarden

Dag van de Arbeidsverhoudingen

27 april 2016

Vandaag is het 1 mei, Dag van de Arbeid. Als kind kende ik de viering daarvan vooral via de televisiebeelden van militaire parades in Oost-Europese landen, die toen nog door het IJzeren Gordijn gescheiden waren van de rest van Europa. Inmiddels is die situatie helemaal veranderd en maken veel van deze landen deel uit van de Europese Unie. Wat ook veranderd is, is de viering van 1 mei in ons land. Naar het voorbeeld van landen als Frankrijk en Italië vinden er in ons land ook weer vieringen van de Dag van de Arbeid plaats. Ook dit jaar roept de FNV op om op 1 mei naar Amsterdam te komen. Net als vorig jaar is 1 mei omgedoopt tot Dag van de Echte Banen.

Zou het niet leuk zijn om op 1 mei de Dag van de Arbeidsverhoudingen te vieren? Daar zouden alle werkenden aan mee kunnen doen: werknemers én werkgevers, ondernemers én ZZP’ers. Vorige week was ik aanwezig bij de aftrap van het tweede ReflexLab. Dat is een initiatief van de jongerenorganisaties van FNV en CNV, waarbij jongeren zich bezig houden met de arbeidsmarkt van vandaag. Natuurlijk spelen échte banen daarbij een rol. Maar daar gaat het niet alléén om. Het gaat er ook om hoe bestaande verschillen tussen werkenden op de arbeidsmarkt verkleint en weggenomen kunnen worden. Gericht op een arbeidsmarkt die zekerheid (op werk in plaats van een baan!) én flexibiliteit biedt. Dat is een verantwoordelijkheid van alle betrokkenen. De Dag van de Arbeidsverhoudingen zou die gezamenlijke verantwoordelijkheid tot uitdrukking kunnen brengen!

Henk Strating
oprichter HS Arbeidsvoorwaarden