Nieuwe voorvrouwen in de polder!

12 september 2020

Deze week maakten twee nieuwe voorvrouwen hun opwachting in de polder. Vrijdag publiceerde De Financiële Telegraag een interview met Cristel van de Ven. Zaterdag deed het Algemeen dagblad hetzelfde met Ingrid Thijssen. Beide vrouwen zullen de komende tijd een rol gaan spelen in het overleg in de polder over de aanpassingen op de arbeidsmarkt. Daarover zijn voor de coronacrisis rapporten verschenen van de Commissie Borstlap en van de WRR. De verwachting is dat het regeerakkoord van het nieuwe kabinet daarover in 2021 knopen zal doorhakken. Het overleg daarover is in volle gang. Ingrid Thijssen treedt als voorzitter van werkgeverskoepel VNO-NCW in de voetsporen van Hans de Boer die op 1 september terugtrad. Cristel van de Ven gaat een geheel nieuwe rol invullen, die van voorzitter van de Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN), de nieuwe vereniging van organisaties van zelfstandigen, waaronder ondernemersorganisatie ONL.

De tijd zal ons leren hoe beide vrouwen in de polder hun rollen gaan invullen. De koppen boven de twee interviews verraden daar misschien al iets van. De ene vermeldt het antwoord van Van de Ven op de vraag wat een zelfstandige kenmerkt: ‘Een zelfstandige heeft een andere drijfveer’. ‘Die wil vooral doen waar hij goed in is en zijn eigen broek ophouden’. De andere kop  citeert de oplossing van Thijssen voor de huidige problemen op de arbeidsmarkt: ‘Zet ontslagen barkeeper meteen in als cv-installateur’. Zelfstandigheid tegenover afhankelijkheid!? Individueel tegenover collectief!? Eigentijds tegenover traditioneel!? De tijd zal het leren…

Wilco Brinkman en Henk Strating
partners HS Arbeidsvoorwaarden

Maatwerk in plaats van centrale looneis

3 juli 2020

“Het Ledenparlement van de FNV heeft ingestemd met de aangescherpte arbeidsvoorwaarden-agenda 2020. Die aanscherping was nodig door de coronacrisis. Kernpunt is, dat de crisis er niet toe mag leiden dat werkenden de rekening gaan betalen. De crisis moet juist worden benut om de onzekerheid op de arbeidsmarkt aan te pakken en de welvaart eerlijker te verdelen.”

Dat meldt vakbond FNV op zijn website. Uit het vervolg blijkt dat de centrale looneis van 5% en een minimum uurloon van € 14, die van kracht blijft voor bedrijven waar het goed gaat, plaats maakt voor maatwerkafspraken. In publieke sectoren waar mensen werken in vitale beroepen wil de FNV de lonen nog generiek met minimaal 200 euro bruto per maand verhogen. Elders wordt het maatwerk. Onderdeel daarvan moeten voor de FNV ook ‘keiharde’ afspraken voor meer vaste banen zijn. Maar als banen dreigen te verdwijnen gaat de FNV voor het ‘eerlijk’ verdelen van het werk. 

Kortom: er wordt weer per sector en per bedrijf gekeken naar wat de mogelijkheden en onmogelijkheden zijn voor het maken van passende CAO-afspraken. Dat is goed nieuws! Want voor, tijdens en na de coronacrisis waren en zijn sectoren en bedrijven verschillend van elkaar. Publiek en privaat, groot-, midden- en kleinbedrijf, gericht op export of op de binnenlandse vraag, maakindustrie en kennissectoren, sectoren en bedrijven met veel of weinig ZZP’ers enzovoort enzovoort. Daarbij past geen one-size-fits-all arbeidsvoorwaardenbeleid en geen centrale looneis, maar decentraal beleid en maatwerk. 

Henk Strating en Wilco Brinkman
Partners HS Arbeidsvoorwaarden
http://www.hsarbeidsvoorwaarden.nl

De polder moet breder!

20 juni 2020

Deze week bogen kabinet, werkgeversorganisaties VNO-NCW en vakorganisaties FNV, CNV en VCP (waarbij vakbond De Unie is aangesloten) zich over het bereikte onderhandelingsresultaat over de uitwerking van het Pensioenakkoord dat deze partijen vorig jaar bereikten. Wij volgden de besluitvorming aan de kant van de vakorganisaties. CNV meldde al voordat de spreekwoordelijke inkt droog was dat zij er mee instemt. ‘Dociel’ en ‘brave hendrikken’ noemde columnist Martin Visser dat in De Financiële Telegraaf, omdat de christelijke vakbond genoegen neemt met het ontbreken van compensatie voor mensen tussen 35 en 55 jaar in verzekerde regelingen. Dat doet de VCP niet. Die zegt (nog) geen JA tegen het bereikte resultaat vanwege het ontbreken van adequate compensatie voor deze groep, dat in het Pensioenakkoord was afgesproken. Maar de besluitvorming bij de grootste vakorganisatie FNV zorgde voor de anticlimax. Daar kon de digitale stemming niet doorgaan omdat te weinig leden van het FNV Ledenparlement hadden ingelogd om aan de stemming deel te nemen… Naar verluidt zijn dat de tegenstanders die vinden dat het bereikte resultaat onvoldoende is. Een op TV zichtbaar knarsetandende minister Koolmees kan zich dus nog niet tooien met de titel ‘accoorden-maker’, die zijn partij D’66 al voor hem had bedacht…

Waar wij echter vooral op willen wijzen is dat het Pensioenakkoord, of daarover nu wél of niét een akkoord wordt bereikt, álle werkenden, werknemers én ZZP’ers, maar deels zelfs álle Nederlanders betreft! Het akkoord omvat namelijk ook afspraken over AOW-leeftijd, vroeg-pensioen, zwaar werk en verplichte arbeidsongeschiktheidverzekering voor ZZP’ers. Door de partijen bij het pensioenakkoord worden deze onderwerpen nogal denigrerend aangeduid als ‘bijzettafeltjes’. Ze rechtvaardigen echter de deelname aan het overleg van organisaties die niet tot de traditionele polder worden gerekend. Dát zou van D’66-minister Koolmees pas een échte ‘akkoorden-maker’ maken…

CAO’s na de corona-crisis

6 juni 2020

In het eerste reguliere CAOverzicht na het uitbreken van de corono-crisis dat 7 juni verschijnt kunnen we voorzichtig de eerste balans opmaken. Er zijn de afgelopen maanden maar weinig CAO’s afgesloten. Sommige werden ongewijzigd verlengd, veel onderhandelingen werden uitgesteld of opgeschort. Opvallend is dat in de publieke sectoren (met name het onderwijs) meer CAO’s tot stand kwamen dan in het bedrijfsleven. Ook lijken de loonsverhogingen in publieke sectoren die in het bedrijfsleven (ruim) te overtreffen. Wat ook opvalt is dat CAO-partijen hun voorspelbare gedrag vertonen. Vakbonden geven aan vast te houden aan de looneis van voor de corona-crisis van 5% per jaar. AWVN, de grootste CAO-partij namens werkgevers, laat geen gelegenheid voorbij gaan om te benadrukken dat de lonen minder hard stijgen dan voor de corona-crisis en dat de rest van het jaar weinig loonverhoging mogelijk zal zijn.

Veel zal afhangen ervan afhangen hoe de economie zich in de rest van het jaar hersteld. Dat zal overigens van sector tot sector en van bedrijf tot bedrijf verschillend zijn! Daarom zou de beste bijdrage aan CAO’s na de corona-crisis volgens ons zijn om álle centrale looneisen en voorspellingen achter ons te laten en (weer) decentraal per sector en zo nodig per bedrijf te kijken naar mogelijkheden voor CAO-aanpassingen. Daarbij kan volgens ons ook rekening gehouden worden met de gevolgen die het werken tijdens de corona-crisis voor de arbeidsverhoudingen met zich mee heeft gebracht om daarvan het ‘goede’ vast te houden.

Wilco Brinkman en Henk Strating zijn partners bij HS Arbeidsvoorwaarden

Over schijnvakbonden en stoorzenders…

6 maart 2020

Schijnvakbonden en stoorzenders op de arbeidsmarkt… Zo worden ze genoemd in de kop boven een ‘achtergrondartikel’ in Trouw en de Groene Amsterdammer over ‘nieuwe’ vakbonden die zich aan CAO-tafels melden. Het gaat in het artikel met name om de Landelijke Belangen Vereniging LBV, Alternatief voor Vakbond AVV en Qlix, een bond van KPN-personeel. ‘Nieuw’ is overigens betrekkelijk, LBV vierde vorig jaar haar 50-jarig bestaan en AVV bestaat inmiddels ook al weer 15 jaar. Het oordeel over hen is niet mals. ‘Oude’ vakbonden van FNV en CNV verwijten hen dat ze geen leden hebben en zich ‘door de werkgevers laten betalen’. Wetenschapper Paul de Beer doet daar nog een schepje bovenop en vreest dat deze bonden “…het hele CAO-stelsel kunnen ondermijnen…”.

De kritiek is om een aantal redenen nogal merkwaardig. Ten eerste binden CAO’s die de ‘nieuwe’ bonden afsluiten alleen hun leden en staat het andere bonden vrij om namens hún leden, eventueel door middel van (stakings)acties een betere CAO af te dwingen. Dat dat niet gebeurt heeft alles te maken met de lage organisatiegraad van vakbonden in het algemeen en niet alleen van ‘nieuwe’ spelers. Mede daarom adviseerde de SER, waar de ‘oude’ vakbonden nota bene deel van uitmaken enkele jaren geleden dat vakbonden bij CAO-onderhandelingen niet alleen hun leden, maar álle medewerkers zouden moeten betrekken. Dat is precies wat bijvoorbeeld Alternatief voor Vakbond probeert te doen. Door CAO-voorstellen en -resultaten via Internet aan zoveel mogelijk werknemers voorleggen. Wat betreft de financiering van de ‘nieuwe’ vakbonden lijkt het spreekwoord ‘de pot verwijt de ketel dat die zwart ziet’ van toepassing. Immers, alle vakbonden ontvangen jaarlijks forse werkgeversbijdragen voor het afsluiten van CAO’s.

Blijft natuurlijk overeind dat vakbonden die CAO’s afsluiten draagvlak onder werknemers moeten hebben en onafhankelijk van werkgevers moeten functioneren. Onze eigen ervaring aan CAO-tafels is dat ‘nieuwe’ bonden, zoals LBV, AVV en Clix dat, net als ‘oude’ bonden van FNV, CNV en De Unie onderschrijven en nastreven. Zou het dan niet beter zijn dat ‘oude’ en ‘nieuwe’ bonden samen met werkgevers hun schouders zetten onder de noodzakelijke vernieuwing van CAO’s en CAO-onderhandelingen en stoppen om elkaar vliegen af te vangen…

Wilco Brinkman en Henk Strating zijn partners HS Arbeidsvoorwaarden

Bedrijfstak- of onderneming-CAO

22 februari 2020

We kennen in Nederland twee typen CAO’s: de bedrijfstak-CAO en de onderneming-CAO. De benamingen spreken voor zichzelf. De bedrijfstak-CAO is op een hele bedrijfstak van toepassing, wordt afgesloten door een werkgeversvereniging en kan op verzoek voor ongeorganiseerde werkgevers algemeen verbindend verklaard worden. De onderneming-CAO wordt afgesloten door en voor één enkele onderneming. Bij ASML in Veldhoven, een wereldspeler op het terrein van electronica, bestaat de wens om de bedrijfstak-CAO Metalektro te verlaten en een eigen onderneming-CAO ASML tot stand te brengen. Het bedrijf volgt daarmee het voorbeeld van branchegenoten Philips en NXP. De wens ontstond eind 2018 toen er maandenlang actie werd gevoerd voor de nieuwe CAO Metalektro. ASML heeft nu de daad bij het woord gevoegd.

De reacties van vakbonden zijn zeer verschillend. FNV en CNV willen er niets van weten en houden vast aan toepassing van de CAO Metalektro op ASML. Vakbond De Unie is juist voorstander van de eigen CAO ASML. ASML is vastberaden en wil de ruim 13.000 medewerkers nauwer bij de eigen CAO gaan betrekken. Die krijgen daarvoor binnenkort een uitgebreide vragenlijst om input te leveren voor de nieuwe CAO.

Wij komen in onze praktijk beide typen CAO’s tegen. We zien al veel langer dat ondernemers de arbeidsvoorwaarden van hun medewerkers meer en beter op de wensen en behoeften van het eigen bedrijf willen afstemmen en hen daarbij willen betrekken. Dat is vaak het gevolg van schaalvergroting, verzelfstandiging, professionalisering en/of volwassen arbeidsverhoudingen. Soms kiest een ondernemer er voor om die af te spreken in een Arbeidsvoorwaardenregeling met de eigen Ondernemingsraad. Wij denken dat CAO-partijen er goed aan doen oog te hebben voor deze ontwikkkeling en er aan mee te werken. Anders zou de CAO-kruik wel eens zolang te water kunnen gaan tot dat die barst.

Wilco Brinkman en Henk Strating, partners HS Arbeidsvoorwaarden

Arbeidsmarkt vraagt om een blik vóóruit, niet áchteruit!

24 januari 2020

Afgelopen week verscheen het langverwachte rapport van de Commissie Borstlap. Voorzitter Borstlap werkte in 2014 mee aan het boek Werken in en aan Verandering van Henk Strating en Jeroen Pepers. Daarin zegt hij – samengevat – dat de moderne arbeidsmarkt het uitgangspunt van beleid moet worden. “De polder en zijn instituties zullen zich moeten aanpassen, aansturing op basis van collectieve afspraken is niet langer houdbaar, burgers moeten vrijgelaten worden om hun eigen zaken te regelen”, zei hij onder andere.

Daarvan is in het rapport van de commissie die zijn naam draagt niet veel meer terug te vinden. In plaats van regels bij de werkelijkheid aan te passen, wordt voorgesteld de werkelijkheid bij de regels aan te passen en de klok terug te draaien! Vaste contracten moeten bevorderd worden, flexibele contracten moeten door kostenverhoging (nota bene) ontmoedigd worden en ZZP moet worden terugedrongen. Dat voorziet de commissie dan ook nog eens van het angstbeeld dat de economische groei en daarmee de welvaart anders onder druk zal komen te staan…

De Nederlandse arbeidsmarkt is de afgelopen jaren ondernemender, zelfstandiger en flexibeler geworden. Het is niet aannemelijk dat de economie daaronder zou leiden. In tegendeel, de Nederlandse economie groeit en bloeit! Het valt eerder te vrezen dat afremmen van ondernemerschap, zelfstandigheid en flexibliteit, waar de voorstellen van de Commissie Bortslap onvermijdelijk toe zullen leiden dat tot gevolg zal hebben!

De Nederlandse arbeidsmarkt vraagt om aanpassingen. Maar die moeten uitgaan van de werkelijkheid dat veel (jonge) mensen liever voor zichzelf dan in dienst van een ander willen werken. Dát moet bevorderd en ondersteund worden. Met maatregelen op het gebied van scholing en ontwikkeling (waarvoor de commissie wel goede voorstellen doet!), arbeidsongeschiktheid (bijvoorbeeld door broodfondsen te stimuleren), pensioenen (afgelopen week meldde een groot pensioenfonds een regeling voor ZZP’ers aan te gaan bieden) en hypotheken (sommige banken bieden ZZP’ers en flex-werkers nu al hypotheken aan). Keuzevrijheid en maatwerk moeten daarbij het uitgangspunt zijn.

Op de arbeidsmarkt moet vóóruit gekeken worden. De Commissie Borstlap – waarvan overigens géén enkele ondernemer deel uitmaakte! – kijkt helaas vooral áchteruit!

Wilco Brinkman en Henk Strating
partners HS Arbeidsvoorwaarden

Eerste CAOO is een feit!

22 november 2019

De polder heeft een primeur: de CAOO Architecten. In deze CAOO (met dubbel O) worden naast afspraken over arbeidsvoorwaarden van werknemers ook afspraken gemaakt die de werkgevers in acht moeten nemen bij het geven van opdrachten aan ZZP’ers. De tweede O van de CAOO staat voor overeenkomsten van opdracht. Het idee voor een CAOO, waar HS Arbeidsvoorwaarden al in 2013 en 2014 over meedacht, is dat overeenkomsten van opdracht met ZZP’ers de arbeidsovereenkomsten met werknemers niet moeten ondermijnen en omgekeerd. Dat zou bijvoorbeeld het geval zijn als werkgevers lagere kosten voor ZZP’ers kunnen maken door lagere tarieven af te spreken dan het CAO-loon voor vergelijkbare activiteiten of door de kosten voor sociale zekerheid en pensioen voor rekening van de ZZP’er te laten komen. Door in de CAOO af te spreken dat werkgevers met opdrachtnemers een tarief moeten afspreken dat tenminste overeenkomt met het loon dat de CAO voor de betreffende werkzaamheden kent, verhoogd met een opslag voor sociale zekerheid en pensioen wil de CAOO dat voorkomen. Het algemeen verbindend verklaren van de CAOO Architecten heeft vele jaren in beslag genomen, omdat de afspraken in strijd geacht werden met het Europese mededingingsrecht. Die bezwaren lijken nu dus van de baan.
De reacties op de eerste CAOO zijn wisselend. ZZP-specialisten en organisaties staan er kritisch tegenover omdat ZZP’ers volgens hen niet onder een CAO vallen. Daar staat tegenover dat de Wet CAO afspraken over overeenkomsten van opdracht nadrukkelijk insluit, de CAOO schijnzelfstandigheid tegen gaat en ZZP’ers (vaak voormalige werknemers) ten minste een met de CAO vergelijkbaar tarief voor hun werkzaamheden kunnen afspreken, verhoogd met een opslag voor de kosten van sociale zekerheid en pensioen. Bovendien is de werkgever die de CAOO toepast vrijer in zijn keuze om werkzaamheden op basis van een arbeidsovereenkomst door een werknemer of op basis van een overeenkomst van opdracht door een ZZP’er uit te laten voeren. Beide zijn immers in de CAOO als gelijkwaardig aangemerkt.

Wilco Brinkman en Henk Strating zijn partners van HS Arbeidsvoorwaarden

Nieuwe wijn in oude zakken?

2 november 2019

De CAO Philips kent een nieuwe arbeidsvoorwaarde: het mini sabbatical. “In de nieuwe CAO Philips is opgenomen dat werknemers er van de baas eens in de vijf jaar er vijf weken non-stop tussenuit mogen om bij te tanken. Vakbonden juichen het ‘welzijnsverlof’ toe”, luidde deze week het nieuws over de CAO-afspraak in het Algemeen Dagblad. Daarbij vallen ons een paar dingen op. Ten eerste dat het initiatief voor deze afspraak bij Philips lijkt te liggen en niet bij vakbonden. Dat lijkt te worden bevestigd door de onderhandelaar van vakbond De Unie, die meldt dat zijn leden zelfs bang waren voor ‘een addertje onder het gras’… Ten tweede valt de negatieve reden op die ervoor wordt gegeven: ‘…om bij te mogen tanken’. Vakbonden noemen het mini-sabbatical ‘welzijnsverlof’ om ‘…geestelijk of lichamelijk bij te komen’, aldus de CNV-bestuurder. Ten derde valt de ouderwetste terminologie op van ‘werknemers die iets van de baas mogen’, wat wellicht het taalgebruik van het Algemeen Dagblad is…

Zijn wij te negatief? Wij vinden dat medewerkers in volwassen arbeidsverhoudingen zélf verantwoordelijk zijn voor hun inzetbaarheid en dat het bedrijf dat moet stimuleren en faciliteren. Zulke medewerkers kunnen in goed overleg zélf beslissen of zij kortere of langere tijd het werk onderbreken. In veel CAO’s biedt het aantal vrije dagen daar de mogelijkheid al voor, zeker in combinatie met de mogelijkheid om extra vrije dagen te kopen. Zó kunnen medewerkers er aan werken dat zij met plezier werken en blijven werken. De experimentele arbeidsvoorwaarde bij ING dat medewerkers onbeperkt vrij kunnen nemen sluit daar volgens ons beter op aan dat het ‘mini-welzijnssabbatical’ bij Philips.

Wilco Brinkman en Henk Strating
Partners HS Arbeidsvoorwaarden

CAO en pensioen

25 oktober 2019

Pensioen wordt een steeds belangrijker onderwerp aan steeds meer CAO-tafels. Gaat de discussie landelijk vooral over wel of niet noodzakelijke kortingen, aan CAO-tafels moeten partijen steeds vaker keuzes maken tussen verhoging van de premies voor werkgevers en medewerkers, versobering van de regeling (door de jaarlijkse opbouw van het pensioen te verlagen) of een combinatie van beide. Het zal niemand verbazen dat het laatste, een combinatie van een hogere premie en een lagere opbouw in Nederland Polderland veel op CAO-tafels verschijnt… Maar juist die combinatie roept de vraag op of het huidige pensioenstelsel vandaag de dag nog wel houdbaar is? Want zeg nu zelf, als je méér moet betalen om mínder te krijgen, wáár ligt dan de grens? Dat is dan ook de reden dat met name werkgevers steeds vaker bezwaar maken tegen voorstellen om de pensioenpremie, die in sommige sectoren al meer dan een kwart van de loonsom zou moeten gaan bedragen, nog verder te verhogen. Die verhoging zou ook ten koste gaan van de financiële ruimte voor loonsverhoging en dat past niet bij de relatief hoge looneisen die vakbonden op dit moment stellen. Die keuze leidt tot de noodzaak van een drastische versobering van de regeling doordat dan de jaarlijkse opbouw van het pensioen fors verlaagd moet worden. Dat kan weer hersteld worden als de rente stijgt, maar gaat de rente stijgen en zo ja, wanneer…? Alles wijst erop dat aan een structurele aanpassing van het pensioenstelsel, zoals in het Pensioenakkoord is beoogd, niet te ontkomen valt en dat de noodzaak daartoe in een aantal sectoren inmiddels bereikt is.

Wilco Brinkman en Henk Strating
partners HS Arbeidsvoorwaarden