CAO-vernieuwing blijft nodig!

8 juli 2016

Deze week verscheen het bericht dat de achterstand in CAO’s flink is ingelopen. Er worden veel verlopen CAO’s vernieuwd. Dat is mooi. Maar worden die CAO’s écht vernieuwd? Dat is de vraag. Onze wekelijkse berichten in CAOverzicht bevatten helaas maar weinig échte vernieuwingen. We gaan hier niet met de vinger wijzen. Wie de schoen past trekt hem aan. Natuurlijk ervaren we in onze eigen praktijk van waaruit we CAO-onderhandelingen voorbereiden, begeleiden, voeren of voorzitten ook dat het vernieuwen van CAO’s niet altijd even gemakkelijk is. En dan dreigt al snel de weg van de minste weerstand: een onderhandelingsresultaat over die onderwerpen waarover men het wél eens is. De CAO, die soms al lang verlopen is, is dan vernieuwd. Maar is die CAO écht vernieuwd?

Een oplossing die wij hebben gevonden en die goed lijkt te werken is een, liefst meerjarige, CAO met een meerjarige Sociale Agenda. Daarop staan de ambities van CAO-partijen om de CAO inhoudelijk te vernieuwen. Geen protocolafspraken met het oogmerk om zaken op de lange baan te schuiven, maar een agenda met een werkplan en een tijdpad en zo nodig een budget. We zijn betrokken bij twee bedrijfstak-CAO’s en enkele ondernemings-CAO’s die op deze leest zijn geschoeid. Naar aanleiding van het recente Symposium De kracht van begrijpelijk taal, gaan we in gesprek met het Bureau Taal over de wijze waarop zulke CAO’s in begrijpelijk Nederlands kunnen worden geschreven.

Maar inhoudelijke CAO-vernieuwing is onmogelijk zonder vernieuwing van het proces dat tot de vernieuwde CAO leidt. Einstein zei: ‘wie altijd doet wat hij deed, krijgt altijd wat hij kreeg!’ Ook daar wringt de schoen. Te veel CAO-onderhandelingen beginnen nog met inzetbrieven en eindigen met een eindbod. Beide passen niet bij een vernieuwend onderhandelingsproces. Inzetbrieven en eindbod benadrukken tegenstellingen, die er in elke onderhandeling zijn (zonder tegenstellingen hoef je immers niet te onderhandelen!). Maar vanuit tegenstellingen moet verbinding ontstaan om samen met succes nieuwe wegen in te kunnen slaan. Dat vereist verbindend onderhandelen. Daar is deze zomer onze Summerclass Anders (lees: Verbindend) Onderhandelen op gericht. Met CAO-onderhandelaars en vakgenoten uit andere vakgebieden gaan we daarmee aan de slag! Als je zin hebt mee te doen meld je dan aan voor de Summerclass op 17 augustus 2016!
Samen werken aan CAO-vernieuwing!

Henk Strating,
oprichter HS Arbeidsvoorwaarden

Tijd voor een internationale CAO?

2 juli 2016

Vorige week stuurde de rechter de vakbond voor piloten, Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV) en easyJet terug naar de onderhandelingstafel om een oplossing te vinden voor een dreigende staking. Partijen waren voor de rechter verschenen omdat easyJet de acties van de VNV wilde opvangen door de inzet van piloten van andere Europese vestigingen. VNV beriep zich op het zogenaamde ‘onderkruipers-verbod’ dat werkgevers verbiedt werknemers van andere ondernemingen in te zetten in plaats van stakende werknemers. EasyJet gaf aan dat het een netwerkorganisatie is en het dus heel gebruikelijk is dat er geschoven wordt met medewerkers. Zodat die daar kunnen worden ingezet waar dat het meest nodig is.

Met een steeds verdergaande internationalisering van activiteiten en organisaties die naar verwachting meer in netwerken met elkaar gaan samenwerken, zullen situaties als bij easyJet zich in de toekomst vaker kunnen voordoen. Vooral als binnen één organisatie voor vergelijkbare beroepen verschillende CAO’s van toepassing zijn. Dat is een onwenselijk situatie. Medewerkers kunnen tegen elkaar worden uitgespeeld wat de samenwerking, die juist zo belangrijk is in een netwerkorganisatie, niet bevordert.

Misschien kunnen werkgevers en werknemers serieus nadenken over een internationale CAO voor internationaal (opererende) organisaties. Natuurlijk is dat razend ingewikkeld. Arbeidswetgeving is vooral op nationaal niveau vormgegeven. De CAO sluit daar ook vaak op aan. Aan de andere kant is een CAO meer dan een set rechten en plichten. Het weerspiegelt ook, zoals een werkgever mij onlangs vertelde, wat een organisatie wil zijn. Hoe gaan werkgever en medewerkers met elkaar om? Wat vinden zij belangrijk in arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen? Hoe zijn verantwoordelijkheden verdeeld? Voor een goede samenwerking binnen de organisatie zouden werkgever(s) en medewerkers op deze vragen niet nationaal maar binnen de organisatie of het netwerk van samenwerkende organisaties een antwoord moeten vinden. Niet de landsgrenzen maar het netwerk van activiteiten is dan bepalend voor de afspraken.

Wilco Brinkman, partner HS Arbeidsvoorwaarden

ZZP’er is niet het probleem!

18 juni 2016

Deze week was het weer zo ver. ZZP’ers werden opnieuw en masse in het beklaagdenbankje gezet. Nu door Aart van der Gaag, oud-directeur en voorzitter van de ABU, de grootste brancheorganisaties van uitzendbureaus en commissaris voor VNO-NCW-MKB Nederland voor het 100.000-banenplan. Het FD tekende uit een interview met hem op: ‘Het echte probleem is dat uitzenden duur is geworden met zijn hoge sociale lasten, premies voor ziektekosten, scholing, pensioen. De ZZP’er is onze concurrent geworden.’ Het lijkt op de olifant die de muis dood probeert te trappen omdat die zo stampt… Hoewel Van der Gaag de weergave van het interview in het FD later op de sociale media nuanceerde, luidt de kern van deze boodschap: de ZZP’er is het probleem!

Die boodschap wordt helaas té vaak gehoord. Uit de mond van politici, vakbondsbestuurders en nu dus ook van een vooraanstaand werkgever. ZZP’ers worden tegenóver werknemers in dienstverband geplaatst en zouden te weinig plichten en te veel rechten hebben. Zij moeten zich – net als werknemers in dienstverband – verplicht verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid en pensioen en hun vermeende fiscale voordelen moeten hen worden afgenomen. Iedereen voelt op zijn klompen aan dat dat een versimpeling van de werkelijkheid is. Die vertoont immers een zeer grote verscheidenheid aan ZZP’ers én werknemers in dienstverband. Beiden bevinden zich aan de onderkant én aan de bovenkant van de arbeidsmarkt. Beiden hebben soms bescherming nodig en kunnen soms wel wat meer keuzevrijheid gebruiken. Dat wordt allemaal keurig uiteen gezet in een interdepartementaal rapport, IBO Zelfstandigen zonder personeel. Het rapport verdeelt de arbeidsmarkt van werkenden, ZZP’ers én werknemers in dienstverband, in zelfredzamen en afhankelijken. De laatsten hebben bescherming nodig, de eersten juist meer ruimte en (keuze)vrijheid. Dat is een veel betere benadering dan ZZP’er als probleem te zien! Helaas ligt het rapport al geruime tijd in een la. Het is te hopen dat het er snel uit wordt gehaald!

Henk Strating en Wilco Brinkman
partners HS Arbeidsvoorwaarden

Samen met open vizier!

10 juni 2016

Ik ben niet zo’n liefhebber van congressen. Maar deze week bezocht ik er maar liefst drie. Als (scheidend) lid van het Bestuur van het sectorfonds Bibliotheek Werk bezocht ik dinsdag het Werkatelier (dat klinkt al anders dan congres!) Innoveren in een krimpende branche. Woensdag bezocht ik op uitnodiging van Reinier Castelein bij De Unie het congres Welzijn is de nieuwe welvaart. En donderdag bezocht ik het jubileumcongres van de WENB, die het 25-jarig bestaan als branchevereniging voor de energiesector vierde. Vier geheel verschillende congressen in een heel verschillende omgeving. En toch was er een duidelijke rode draad: alle drie congressen waren gericht op de toekomst. Hoe ziet de toekomst er uit? Wat betekent de toekomst voor ons en onze branche(s)? Hoe moeten we op de toekomst anticiperen? Op drie congressen dezelfde vragen. En niemand weet het antwoord. Marjolein ten Hoonte, directeur Arbeidsmarkt en MVO bij Randstad Groep zei het eerlijk: ‘Ik weet niet of robots werkgelegenheid gaan kosten of opleveren’.

Kun je dan niets over de toekomst zeggen? Zeker wel! In elk geval twee dingen. Het eerste: een open vizier. De toekomst zonder angst (een slechte raadgever), maar als een uitdaging, met lef, moed en optimisme tegemoet treden. Het tweede: samen. Samen met elkaar en niet tegenover elkaar. Werkgevers, medewerkers en hun organisaties, overheid en politiek, onderwijs en wetenschappers. Zonder (vaststaande) stip op de horizon, maar met een gezamenlijke richting, zoals ik dinsdag hoorde. Door anders te kijken naar hetzelfde, zoals ik woensdag hoorde. En door de kracht van dialoog, de titel van het WENB-congres op donderdag.

Henk Strating, oprichter HS Arbeidsvoorwaarden

Verbindend Onderhandelen!

5 juni 2016

Deze week leverden we een bijdrage aan een ambitieus leiderschapsprogramma. Daarin was ook tijd ingeruimd om de deelnemers, die op hoge leidinggevende posities werden voorbereid, kennis te laten maken met onderhandelen. Wat is dat en hoe doe je dat. En ook: wat doet onderhandelen met jou?! De deelnemers werden zelf aan het werk gezet en moesten in duo’s zelf ingebrachte dilemma’s door onderhandelen oplossen. We kregen hier weer de bevestiging van wat we al weten sinds we daar in 2010 wetenschappelijk onderzoek naar deden: de meeste onderhandelaars willen het liefst dat beide partijen tevreden kunnen zijn over het resultaat. Het wekt dan toch verbazing dat sommige deelnemers dat proberen te bereiken met een vechtende onderhandelingsstijl. Vechtend onderhandelen leidt immers als regel tot een winnaar én een verliezer, of tot een gelijkspel waar niemand echt tevreden mee is.

De verklaring voor het vechtend gedrag werd in de nabespreking duidelijk: de verwachting dat de ánder wel eens het gevecht zou kunnen zoeken. En dan is, volgens sommigen, de aanval de beste verdediging. Toch zochten de meeste deelnemers in hun onderhandelingen naar verbinding met de ander. En dat werd (en wordt) meestal op dezelfde wijze beantwoord. Dan kunnen tegengestelde belangen (die er bij het begin van elke onderhandeling zijn) omgebogen worden naar een vorm van samenwerking. Door gezamenlijke doelen en belangen te formuleren wordt de basis gelegd voor een resultaat waar beide partijen tevreden mee zijn. Ook in onze Summerclass Anders Onderhandelen gaan we aan de slag met verbindend onderhandelen. Op 13 juli en 17 augustus 2016. Heb je zin om mee te doen? Geef je op of vraag meer informatie aan via info@hsarbeidsvoorwaarden.nl.

Henk Strating en Wilco Brinkman, partners HS Arbeidsvoorwaarden

Empathie in CAO-onderhandelingen werkt!

20 mei 2016

Afgelopen week mochten we een Masterclass Empathie in CAO-onderhandelingen verzorgen voor 2 CAO-tafels: werkgevers en vakbonden betrokken bij de onderhandelingen over de CAO’s Openbare Bibliotheken en Kunsteducatie. Die worden afgesloten door de werkgeversorganisaties VOB resp. Kunstconnectie en de vakbonden an FNV en CNV, Ntb en AVV (de laatste 2 alleen de CAO Kunsteducatie).

Voor deze masterclass maken we gebruik van het boek Empathie van de Australische filosoof Roman Krznaric, mede-oprichter van de Londense School of Life. Hij onderscheidt empathie van bijvoorbeeld sympathie en compassie. Ook bij empathie gaat het er om dat je je in de ander probeert te verplaatsen, zowel in zijn of haar perspectief, als gevoel, maar dat doe je met het doel om daar vervolgens naar te handelen. Dat maakt empathie tot een sterk instrument voor CAO-onderhandelaars die op basis van belangen onderhandelen. Empathie stelt hen namelijk in staat om te begrijpen wat de belangen van de ander zijn, waardoor je veel beter in staat bent die te beoordelen en met jouw eigen belangen te verbinden. Empathie pas je als CAO-onderhandelaar dus in de eerste plaats toe in je eigen belang. Je hebt er niemand anders voor nodig, het kost je niets en het brengt geen enkele nadeel met zich mee. Maar het stelt je wel in staat de ander en zijn of haar belangen veel beter te begrijpen en te doorgronden, waardoor je er beter over kunt onderhandelen.

Empathie is natuurlijk geen tovermiddel, ook niet in CAO-onderhandelingen. Maar het is een onmisbaar instrument voor CAO-onderhandelaars die los willen komen van traditionele onderhandelingsgevechten en -loopgraven. Zeker als je het combineert met bijvoorbeeld het gedachtengoed van de Harvard Negotiation School en principes van puzzelend onderhandelen. Als je daar als CAO-onderhandelaar van werkgevers (organisaties) of vakbond eens op ontspannen wijze nader kennis mee wilt maken kun je deelnemen aan de Summerclass Anders Onderhandelen!, die we in juli en augustus verzorgen (meer informatie info@hsarbeidsvoorwaarden.nl).

Henk Strating en Wilco Brinkman, partners HS Arbeidsvoorwaarden

Dag van de Arbeidsverhoudingen

27 april 2016

Vandaag is het 1 mei, Dag van de Arbeid. Als kind kende ik de viering daarvan vooral via de televisiebeelden van militaire parades in Oost-Europese landen, die toen nog door het IJzeren Gordijn gescheiden waren van de rest van Europa. Inmiddels is die situatie helemaal veranderd en maken veel van deze landen deel uit van de Europese Unie. Wat ook veranderd is, is de viering van 1 mei in ons land. Naar het voorbeeld van landen als Frankrijk en Italië vinden er in ons land ook weer vieringen van de Dag van de Arbeid plaats. Ook dit jaar roept de FNV op om op 1 mei naar Amsterdam te komen. Net als vorig jaar is 1 mei omgedoopt tot Dag van de Echte Banen.

Zou het niet leuk zijn om op 1 mei de Dag van de Arbeidsverhoudingen te vieren? Daar zouden alle werkenden aan mee kunnen doen: werknemers én werkgevers, ondernemers én ZZP’ers. Vorige week was ik aanwezig bij de aftrap van het tweede ReflexLab. Dat is een initiatief van de jongerenorganisaties van FNV en CNV, waarbij jongeren zich bezig houden met de arbeidsmarkt van vandaag. Natuurlijk spelen échte banen daarbij een rol. Maar daar gaat het niet alléén om. Het gaat er ook om hoe bestaande verschillen tussen werkenden op de arbeidsmarkt verkleint en weggenomen kunnen worden. Gericht op een arbeidsmarkt die zekerheid (op werk in plaats van een baan!) én flexibiliteit biedt. Dat is een verantwoordelijkheid van alle betrokkenen. De Dag van de Arbeidsverhoudingen zou die gezamenlijke verantwoordelijkheid tot uitdrukking kunnen brengen!

Henk Strating
oprichter HS Arbeidsvoorwaarden

 

Iedereen betrokken bij de CAO!

23 april 2016

Vorige week lanceerde CNV Vakmensen de website jeachterban.nl. Een community ‘waar iedereen zijn vragen kwijt kan op het gebied van werk en inkomen. En iedereen vanaf het eerste moment kan meepraten over de CAO. Dit begint met het ophalen van ideeën tot en met stemmen over het uiteindelijke CAO-akkoord’, aldus Piet Fortuin, voorzitter van CNV Vakmensen.

Volgens mij is het een interessant initiatief. Het CNV zet een stap naar een concrete invulling van het SER-advies Verbreding draagvlak CAO-afspraken dat alweer uit 2013 stamt. Hoewel de bijdragen op de website nu nog vooral vragen van werknemers over hun rechten en onduidelijkheden in CAO’s betreffen, kan het instrument bij goed gebruik voorafgaand en tijdens CAO-onderhandelingen zeker ondersteuning geven aan de onderhandelingen. Onderhandelaars kunnen bijvoorbeeld dilemma’s die tijdens de onderhandelingen opkomen voorleggen en snel reacties krijgen. Het onderhandelingsproces kan continue met informatie worden gevoed. Als deze reacties ook inzichtelijk zijn voor alle bij de onderhandelingen betrokken partijen ontstaat een mooi ‘level playing field’ waar iedereen dezelfde informatie heeft, dit komt de kwaliteit van de uitkomst ten goede. De weging van de informatie en de rol die de informatie in de onderhandelingen speelt, is aan de professionaliteit van de onderhandelaars.

De weging van de informatie blijft een lastig punt. Het ‘tegen’-geluid overheerst vaak op discussie- en peilingsites, zonder dat duidelijk is op welk percentage van ‘de achterban’ dit geluid betrekking heeft. Een belangrijke opdracht voor de onderhandelaars is een zo breed mogelijk achterban te bereiken en te betrekken. Het betekent ook dat de CAO-onderhandelaars aan deze achterban duidelijk moet maken welke afwegingen zij hebben gemaakt en op welke wijze zij de reacties op jeachterban.nl daarbij hebben betrokken. Het instrument zal naar mijn mening dan ook echt werken als er tweerichtingsverkeer ontstaat tussen de CAO-onderhandelaars en de achterban. Een mooie uitdaging!

Wilco Brinkman, partner HS Arbeidsvoorwaarden

 

Puzzelend Onderhandelen is ‘mindset’!

16 april 2016

Vorige week verzorgden we een Masterclass Puzzelend Onderhandelen voor een groep CAO-onderhandelaars van werkgevers en vakbonden in agrarische sectoren. De methode Puzzelend Onderhandelen hebben we al in 2008 ontwikkeld voor het toenmalige Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie NCSI. Dat was opgericht door werkgeversorganisatie AWVN en de vakbonden FNV en CNV in samenwerking met de ministeries van SZW en EZ, TNO en enkele universiteiten. Het NCSI had onder meer tot doel CAO-onderhandelingen op een eigentijdse leest te schoeien. Daarvoor had het NCSI het project Wasstraat CAO’s ingericht dat gericht was op vernieuwing van het onderhandelingsproces. Wij waren intensief bij dat project betrokken.

Puzzelend Onderhandelen onderscheidt zich doordat CAO-partijen van meet af aan samen verantwoordelijkheid nemen voor het onderhandelingsproces. Zij stellen zich niet tegenover elkaar op, maar naast elkaar. Ze wisselen hun wensen bij voorkeur niet uit in afzonderlijke inzetbrieven, maar brengen beide als het ware een aantal puzzelstukken in, waarmee de CAO, al puzzelend, tot stand komt. In de masterclass werken we aan de hand van een praktijkcasus daadwerkelijk met puzzelstukken. Die liggen op een tafel waar de onderhandelaars van werkgevers en vakbonden omheen staan in plaats van dat ze tegenover elkaar aan tafel zitten. Iedere deelnemer aan de onderhandelingen kan zo zijn of haar bijdrage leveren door één of meer puzzelstukken aan te leggen, al dan niet in combinatie met andere puzzelstukken.

De puzzelstukken die de inzetbrieven vervangen staan symbool voor de methode van Puzzelend Onderhandelen. Toch zijn de puzzelstukken niet het belangrijkste. Puzzelend Onderhandelen is vooral een mindset, een houding van CAO-partijen ten opzichte van elkaar. Samen met elkaar in plaats van tegenover elkaar. Dát maakt het verschil!

Henk Strating en Wilco Brinkman, partners HS Arbeidsvoorwaarden

Verdient KLM voordeel van de twijfel?

2 april 2016

De Telegraaf meldde gisteren dat bij KLM ‘duizenden vaste banen verdwijnen’. Op Twitter reageerden vakbonden teleurgesteld dat ‘KLM flexbanen heilig heeft verklaard’. KLM erkent dat het aantal flexbanen de komende jaren zal toenemen. De luchtvaartmaatschappij is in het hele bedrijf bezig met een reorganisatieplan dat in 2018 tot 4% meer productieve uren moet leiden. De concurrentie in de luchtvaartmarkt noopt het bedrijf daartoe. Het inzetten van medewerkers met flexibele contracten of op uitzendbasis is daar waarschijnlijk onderdeel van. Maar KLM lijkt niet van plan om vaste banen ‘zomaar’ te vervangen door bijvoorbeeld uitzendkrachten. Het bedrijf zegt samen met vakbonden tot een ‘sociaal flexmodel’ te willen komen, ‘dat ook als voorbeeld voor andere bedrijven kan dienen’.

Tegen de achtergrond van de jarenlange traditie van KLM met lange dienstverbanden van loyale medewerkers klinkt deze uitnodiging niet retorisch. Misschien moet het bedrijf de kans krijgen om uit te leggen wat het onder de ambitie van een ‘sociaal flexmodel’ verstaat. Dat biedt voor – en tegenstanders van flexibele banen misschien de gelegenheid om daarover eens op een gedegen manier met elkaar van gedachten te wisselen. Misschien kunnen de voordelen van vaste en flexibele contracten wel op een of andere wijze bij elkaar gebracht worden. Een open dialoog daarover lijkt in elk geval beter dan de KLM-plannen al op voorhand af te wijzen.

Kortom: de uitspraak van KLM om in goed overleg met vakbonden tot een ‘sociaal flexmodel’ te komen verdient ten minste het voordeel van de twijfel en een eerlijke kans daarover met elkaar in gesprek te gaan. Wie durft de handschoen op te nemen? Afwijzen van de plannen kan immers altijd nog?

Henk Strating
oprichter HS Arbeidsvoorwaarden


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 1.616 andere volgers